THEMA

'ECB MOET DE CRISISMAATREGELEN AFSCHAFFEN'

Goede reactie

De eerste reactie van de ECB toen de internationale geldmarkt op 9 augustus 2007 droogviel, was een goede reactie, zo vinden de drie bevraagde specialisten van het FD. De ECB gaat over op een volledige liquiditeitsverschaffing voor de lange termijn tegen een vast, laag rentetarief. ‘Door branden te blussen is de economie niet zo hard geraakt als tijdens de grote depressie in de jaren dertig’, zegt Mary Pieterse-Bloem, hoofd beleggingsstrategie vastrentende waarden bij ABN Amro. Volgens Remco Schrijvers, beheerder van de monetaire website Money for Nothing, implodeerde het financiële systeem door de maatregelen van de ECB niet en konden banken geld blijven lenen.

Eurocrisis

Maar dan volgt de eurocrisis. De problemen met de overheidsfinanciën in Griekenland besmetten de rentes in de periferie van de eurozone. De ECB reageert daarop door voor iets meer dan €200 miljard staatsobligaties te kopen van Ierland, Griekenland, Spanje, Italië en Portugal. Over deze reactie zijn de specialisten het minder met elkaar eens. Volgens Schrijvers was het opkoopprogramma van de ECB extreem belangrijk voor de beleidsrente naar de economie. ‘Overheidspapier staat overal op bankbalansen. Als daarop moet worden afgeschreven valt het bancaire systeem.’ Keerzijde van dit optreden is dat het de monetaire financiering raakt. ‘Met de kennis van nu hadden Griekenland conform de normale IMF-regels afgehandeld moeten worden, maar daar was wel verspreidingsrisico aan verbonden’, zegt Lex Hoogduin, oud-directeur van De Nederlandsche Bank (DNB).

Beleidsfout

In 2011, als er een relatief rustige periode is aangebroken, verhoogd de ECB twee keer de rente met 25 basispunten. Volgens Schrijvers een beleidsfout. ‘De ECB heeft altijd gezegd dat het rente-instrument het hoofdbeleid was en de liquiditeitsmaatregelen complementair daaraan. Met renteverhogingen laat je de markt weten deels te gaan verkrappen, terwijl de eurocrisis helemaal niet was opgelost.’ En dat was het ook niet. In de zomer van 2011 laait de eurocrisis weer op. Mario Draghi, de ECB-president, belooft ongelimiteerd obligaties van landen in nood op te kopen als zij zich aan een hervormingsprogramma onderwerpen. En daarmee wierp de ECB zich volgens Pieterse-Bloem zich op als beschermheer van de eurozone. ‘Alles wat er aan cohesie ontbrak zoals eurobonds en fiscale transfers aan de eurozone werd monetair gecompenseerd.’

QE

Met dit ongelimiteerd opkoopprogramma was de euro voorlopig gered, maar de inflatieverwachtingen blijven achter. De ECB komt met nog meer maatregelen zoals een negatieve rente voor overtollige reserves en een obligatie-opkoopprogramma (QE). Over deze actie lopen de meningen sterk uiteen. ‘De Amerikaanse en Britse centrale banken waren dat pad van QE ook al aan het bewandelen. Voor de ECB was het des te moeilijker om iets anders te doen. De onzekerheden waren daarvoor te groot. In die zin was het een logische en legitieme keuze’, aldus Pieterse-Bloem. Volgens Hoogduin was QE helemaal niet nodig. ‘Er is niks mis met de inflatie die we nu hebben. Vanaf midden 2013 hadden we kunnen gaan verkrappen. Geleidelijk met twee stappen van 25 basispunten per jaar. Dan had de beleidsrente nu op 2% gestaan.’

Na de crisis

De crisis is voorbij maar de ECB koopt nog steeds maandelijks leningen op voor €60 miljard per maand. ‘Wat de ECB doet is in strijd met wat in een democratie hoort’, vindt Hoogduin. ‘Bij een onafhankelijke centrale bank hoort een beperkt instrumentarium. Na het oplossen van de crisis hadden ze een streep eronder moeten zetten en de crisismaatregelen moeten afschaffen. Het staat op gespannen voet met de no-bail-out-clausule en het is massieve monetaire financiering.’