THEMA

EFFECT EN KOSTEN VAN ZES OP TIEN FISCALE REGELINGEN ONBEKEND

213 fiscale regelingen

Voor het onderzoek, ‘Zicht op belastingverlichtende maatregelen’, spitte de Algemene Rekenkamer de Miljoenennota, de fiscale wetgeving en onderliggende stukken door, op zoek naar fiscale regelingen die de belastingontvangsten van het Rijk verminderen. De Rekenkamer vond er 213 en legde die onder de loep: 179 ‘belastingfaciliteiten’, die het gedrag van belastingplichtigen moeten beïnvloeden en 34 ‘belastinginstrumenten’, die invulling geven aan het koopkracht-, inkomens- en vermogensbeleid.

Werking onduidelijk

Uit deze inventarisatie blijkt dat van de helft van de 179 belastingfaciliteiten onduidelijk is of ze werken en zo ja, tegen welke prijs. Ook van het overgrote deel van de 34 belastinginstrumenten ontbreekt het zicht op kosten en effectiviteit. Dat maakt dat van zes op de tien van al deze fiscale regelingen, die de belastingontvangsten van het Rijk verminderen, resultaat en kosten onbekend zijn. Hierdoor is ook onduidelijk hoe groot de belastingderving is van het Rijk. In het onderzoek vond de Algemene Rekenkamer € 97,6 miljard aan gederfde belastinginkomsten, samenhangend met 113 fiscale regelingen, tegenover de geraamde ontvangsten van het Rijk (193,6 miljard in 2016). Maar dit is niet alles. Van nog eens 71 belastingregelingen is de omvang onbekend en van 29 belastingregelingen is slechts een schatting beschikbaar.

Geen overzicht

Een andere oorzaak dat er geen zicht is op de kosten en effectiviteit komt volgens de Algemene Rekenkamer doordat het parlement op dit moment geen periodiek geactualiseerd totaalbeeld heeft van de fiscale regelingen in Nederland die de belastingontvangsten beperken. Daarnaast is voor een groot deel van de belastingfaciliteiten niet duidelijk welke minister er verantwoordelijk voor is.

Bevordering ondernemerschap

In het onderzoek heeft de Algemene Rekenkamer de belastingregelingen die het gedrag van belastingplichtigen moeten beïnvloeden, ‘faciliteiten’, gegroepeerd naar doelgroep en naar omvang van het budget dat ermee is gemoeid. Daaruit blijkt dat verreweg het grootste aantal regelingen, 63, is gericht op bevordering van ondernemerschap.

Arbeidsparticipatie

Het meeste geld gaat naar bevordering van arbeidsparticipatie (€ 19,2 miljard). De belangrijkste regeling daarbinnen is de arbeidskorting voor werkenden. Het financieel belang van de arbeidskorting is 17,2 miljard euro.

Eigenwoningbezit

Op de tweede plaats qua financieel belang staat bevordering van het eigenwoningbezit. Hier gaat € 8,1 miljard in om, het saldo van de hypotheekrenteaftrek en het eigenwoningforfait.

Koopkracht

De Algemene Rekenkamer onderscheidt naast de 179 belastingfaciliteiten ook 34 ‘belastinginstrumenten’, die bedoeld zijn om de koopkracht, het inkomen of de vermogenspositie van bepaalde groepen belastingplichtigen te ondersteunen. Van twaalf van deze regelingen is bekend wat ze kosten. De grootste is de ‘algemene heffingskorting’ voor alle belastingplichtigen. Hiermee is € 19,7 miljard gemoeid.

Miljoenennota 2018   

In reactie op de inventarisatie meldt de staatssecretaris van Financiën dat het zijn ambitie is om in de Miljoenennota 2018 aandacht te besteden aan een extra aantal belastingregelingen die de belastingopbrengst verminderen. In de Miljoenennota 2017 was al een twintigtal van zulke regelingen extra toegevoegd aan de zogeheten ‘belastinguitgaven’, die sinds 1999 zijn opgenomen. Een integraal overzicht van alle regelingen, hun effect en de kosten zou volgens de staatssecretaris nuttig zijn, maar zo’n ‘kostbare aangelegenheid’, dat het kabinet kiest voor evaluatie van die regelingen die beleidsmatig en budgettair het meest relevant zijn.