THEMA

VERKIEZINGSSTRIJD: HOE ZIET HET IDEALE BELASTINGSTELSEL ERUIT?

Vereenvoudigen

Het is het voornemen van bijna iedere regering: het belastingstelsel op de schop nemen en vereenvoudigen. Maar hoe ziet het ideale belastingstelsel eruit? We vroegen het aan VVD, CDA, PvdA, 50PLUS, D66, PVV en de SP. Niet alle partijen konden of wilden reageren.

Vlaktaks

Het CDA en de SP beginnen allebei in hun antwoord met de woorden: ‘het moet eenvoudiger’. Hoe dan? Pieter Omtzigt (CDA) omschrijft het zo: ‘Minder aftrekposten, heffingskortingen en toeslagen. Het CDA pleit al enige tijd voor een sociale vlaktaks. Eén tarief voor iedereen en voor hogere inkomens een solidariteitsheffing. Per saldo betekent dit voor iedereen een lager tarief dan wat ze nu betalen. De onzichtbare hogere tarieven door afbouw van bijvoorbeeld de arbeidskorting en de heffingskorting moeten in het ideale stelsel sterk worden verminderd, zodat iedereen weet wat hij overhoudt aan het verdienen van een extra euro. Ook wil het CDA dat in een ideaal belastingstelsel belasting wordt geheven naar draagkracht. Het kan niet zo zijn dat een alleenverdiener met partner en kinderen netto minder overhoudt dan tweeverdieners zonder kinderen met hetzelfde inkomen, terwijl de alleenverdiener meer monden te voeden heeft. Dat is onrechtvaardig.’

Lagere belastingen

Volgens de VVD is het ideale belastingstelsel een belastingstelsel met lagere belastingen. ‘Daar doen wij een groot aantal voorstellen voor, in totaal ongeveer € 15 miljard aan lastenverlichting’, zegt Aukje de Vries (VVD). De voorstellen zijn te lezen in het verkiezingsprogramma, waar dit één van is: ‘Door het verlagen van de belasting op arbeid, willen wij het voor ondernemers ook aantrekkelijker maken om mensen in dienst te nemen. Dankzij lagere belastingen ontstaat er meer ruimte voor ondernemers om meer mensen een baan aan te bieden.’ Het eenvoudiger maken van het belastingstelsel noemt De Vries als tweede voor het ideale belastingstelsel. ‘Je moet bij een vereenvoudiging goed kijken welk inkomenseffect dat heeft voor de verschillende groepen. Maar met vereenvoudiging van het stelsel moeten we zeker doorgaan.’ De SP geeft een soortgelijk antwoord. ‘Het belastingstelsel moet eenvoudiger, maar je moet daar niet in doordraven’, zegt Farshad Bashir (SP). ‘Het moet niet ten koste gaan de koopkracht van individuele groepen.’

Werkelijkheid is weerbarstig

‘Het vereenvoudigen van het belastingstelsel is in de praktijk weerbarstig’, zegt Steven van Weyenberg (D66) desgevraagd. ‘Laten we beginnen met een pluspunt over de Belastingdienst. De Vooraf Ingevulde Aangifte (VIA) is echt een gigantische slag. Dat heeft de last om aangifte te doen verlicht voor particulieren.’ Maar volgens de partij moet er meer gebeuren. ‘We moeten het stap voor stap verbeteren.’

Lasten op arbeid

D66 deelt de visie van het CDA en de VVD dat de lasten op arbeid verlaagd moeten worden. ‘Los van dat ik altijd door wil werken aan vereenvoudiging, is de grote opgave voor de komende periode om de lasten op arbeid te verlagen en die op vervuiling te verhogen’, zegt Van Weyenberg. ‘Daar is nog een wereld te winnen.’ Als voorbeelden noemt hij de arbeidskorting verhogen, de invoering van een werknemersbonus van € 500 en werkgeverspremies verlagen, ‘daar maken wij miljarden voor vrij’.

Vervuiler betaalt

De belasting op vervuiling moet dus omhoog van D66. ‘De manier waarop wij belasting heffen, heeft grote gevolgen voor de relatieve prijzen van vuil en schoon gedrag’, zegt D66 in het verkiezingsprogramma. ‘Te vaak bevorderen belastingregels het gedrag dat we juist niet willen.’ D66 wil de lijn van de partij doorzetten, zoals de afschaffing van de belastingvrijstelling op rode diesel en lagere energiebelasting op elektrische auto’s. Ook de SP vindt dat de vervuiler meer moet betalen. ‘Het belastingvoordeel voor energiegrootverbruikers in de industrie wordt fors verlaagd. Het geld dat we daarmee ophalen investeren we deels in een versnelde energiebesparing’, staat in het verkiezingsprogramma van de SP.

Werkelijk behaald rendement

‘Een ander zeer onrechtvaardig onderdeel van het huidige belastingstelsel is box 3’, vindt Omtzigt. ‘Het fictieve rendement moet omlaag en zoveel mogelijk in lijn liggen met de werkelijke rendementen. Zo snel als mogelijk is moet de vermogensrendementsheffing gebaseerd zijn op het werkelijke rendement.’ Ook VVD, D66 en SP willen dit. ‘De reden waarom in Nederland niet rekent met het werkelijk behaalde rendement, zou zijn omdat de Belastingdienst dat niet aankan’, zegt Bashir. ‘Dat vind ik flauwekul, in landen om ons heen doen ze het ook, waarom zou de Nederlandse Belastingdienst dat dan niet kunnen? Bij box 2 betaal je al over werkelijk behaalde rendementen. Box 2 en box 3 moeten beter bij elkaar aansluiten. Zolang je dat niet doet gaan mensen box-hoppen en hun geld in de bv stoppen terwijl het geld eigenlijk in box 3 hoort. Er moet haast worden gemaakt met het invoeren van een belasting op werkelijke vermogenswinsten zodat de huidige oneerlijke vermogensrendementsheffing verdwijnt. Zodra dat geregeld is, kunnen box-hoppers ook hun tijd beter besteden.’

Meer inspecteurs

In een ideaal belastingstelsel is het ook niet meer mogelijk om te frauderen of om belasting te ontduiken. Volgens de SP kun je belastingontduiking aanpakken door meer inspecteurs en deurwaarders van de Belastingdienst aan te nemen en in te zetten. ‘Wij willen investeren in de Belastingdienst’, zegt Bashir. ‘Dat is de enige overheidsinstelling die geld oplevert, alle andere kosten geld. Als iedereen zijn belasting zou betalen, kan het tarief naar beneden. Wij betalen met zijn allen de belasting voor mensen die niet betalen. Meer handhaving is bovendien goed voor de belastingmoraal. Als bedrijven vaker van elkaar horen dat ze boekenonderzoek hebben gehad, weten ze dat het bij hen ook kan gebeuren.’ Volgens de VVD zit de oplossing niet zozeer in het aantal inspecteurs. ‘Je moet niet blijven steken in de methoden uit de twintigste eeuw’, zegt De Vries. ‘We moeten meer doen met de beschikbare data en het maken van analyses om fraude op te sporen. Daar hoeven niet perse meer mensen voor aangenomen te worden, dat kunnen de mensen die nu bij de Belastingdienst werken wellicht ook.’

Internationale belastingfraude

De meeste partijen zien het als dé oplossing tegen internationale belastingfraude: samenwerking met andere landen. De SP vindt dat Nederland te terughoudend is met de aanpak van de vele brievenbusfirma’s. Dit zorgt voor ongewenste grondslaguitholling in andere landen, die op hun beurt weer kunnen zorgen voor uitholling van de Nederlandse belastingrondslag. Om dat te voorkomen moet er beter worden samengewerkt, zodat dat beter aangepakt kan worden. ‘Daar hebben we wel eindelijk goede afspraken over gemaakt’, zegt Van Weyenberg. ‘Maar er is nog een lange weg te gaan.’

Discounter van Europa?

De Europese landen willen allemaal voor hun eigen land zoveel mogelijk werkgelegenheid creëren. Dat gebeurt onder andere door concurrentie op fiscaal terrein. De SP heeft tegen het voorstel van de Europese Commissie voor een gezamenlijke belastinggrondslag gestemd. De partij is tegen omdat landen dan juist op tarief gaan concurreren. ‘Wij willen een minimumgrondslag en een minimumtarief, zodat landen op andere punten moeten gaan concurreren’, zegt Bashir. D66 is ook voorstander om een EU-ondergrens in te stellen. ‘Wij willen geen race naar de bodem’, zegt Van Weyenberg, die blij is dat de Tweede Kamer een D66 motie hierover heeft aangenomen. ‘Dit moet je als EU samen doen. Een aantrekkelijk vestigingsklimaat gaat bijvoorbeeld ook over cultuur, lucht- en zeehavens en werkgelegenheid. Het is breder dan alleen de fiscaliteit, maar het draagt er wel aan bij.’ De VVD wil daarentegen de vennootschapsbelasting verlagen. ‘Op die manier kunnen bedrijven de concurrentie met omringende landen aan blijven gaan en dat is goed om banen in Nederland te behouden. Een lagere vennootschapsbelasting is ook gunstig voor Nederlandse ondernemers: zij krijgen zo meer ruimte om te investeren in hun eigen onderneming’, zo is te lezen in het VVD-verkiezingsprogramma. ‘Dat wil niet zeggen dat we de discounter van Europa willen worden’, zegt De Vries. ‘We willen geen minimum Europees tarief. De soevereiniteit als het gaat om belastingen hoort bij de landen zelf.’