Btw-misbruik kan in beeld komen wanneer een bv een auto verkoopt aan haar directeur-grootaandeelhouder (dga) voor een abnormaal lage prijs. In de praktijk wordt het verschil met de marktwaarde dan vaak fiscaal verwerkt als verkapt dividend, maar voor de btw rijst de vraag welke maatstaf van heffing geldt: de lage verkoopprijs of de marktwaarde. In deze conclusie bespreekt de advocaat-generaal (A-G) of zo’n transactie, juist door de combinatie van gelieerdheid en een (mogelijk) ontbrekend volledig aftrekrecht bij de dga, kan leiden tot misbruik van btw-recht. Als dat zo is, kan de Belastingdienst de maatstaf van heffing corrigeren naar de marktwaarde.
Cassatiemiddelen gegrond
In een recente zaak stelde de Staatssecretaris voorwaardelijk incidenteel cassatieberoep in. De A-G acht de cassatiemiddelen van de Staatssecretaris gegrond en die van de belanghebbende ongegrond. De verkoop van een auto door een bv aan haar directeur-grootaandeelhouder (dga) tegen een abnormaal lage prijs kan misbruik van btw-recht opleveren. In dat geval is correctie van de maatstaf van heffing naar de marktwaarde toegestaan.
Casus, geschil en procesverloop
In vier samenhangende zaken koopt een vennootschap (of haar fiscale eenheid voor de omzetbelasting) een auto, met aftrek van voorbelasting. Na verloop van tijd verkoopt zij de auto aan haar dga. Daarbij hanteert zij een prijs die aanzienlijk onder de waarde in het economisch verkeer ligt. Het verschil wordt fiscaal verwerkt als verkapt dividend.
Vervolgens ontstaat een geschil over de maatstaf van heffing voor de omzetbelasting. Moet worden uitgegaan van de lage verkoopprijs, of van de (hogere) marktwaarde?
Het gerechtshof Amsterdam oordeelt dat sprake is van misbruik van recht. Daarom corrigeert het hof de maatstaf van heffing. Het gerechtshof ’s-Hertogenbosch verwerpt daarentegen het beroep op misbruik. Het laat de lage prijs in stand. Tegen beide uitspraken is cassatie ingesteld.
Cassatie en middelen
In de Amsterdamse zaak gaat de belanghebbende in cassatie. Zij bestrijdt het oordeel dat sprake is van misbruik van recht. De Staatssecretaris stelt voorwaardelijk incidenteel cassatieberoep in. Daarbij voert hij aan dat het verkapt dividend als vergoeding moet gelden.
In de Bossche zaken gaat de Staatssecretaris in cassatie met drie middelen:
- er is geen prestatie onder bezwarende titel;
- het verkapt dividend behoort tot de vergoeding;
- er is sprake van misbruik van recht.
Beoordeling door de A-G
Middel 1 (prestatie onder bezwarende titel)
De A-G acht het oordeel van het hof ’s-Hertogenbosch onjuist, voor zover het misbruik van recht uitsluit omdat geen samenstel van handelingen aanwezig zou zijn. Voor misbruik is meervoudigheid namelijk niet vereist. Ook één handeling kan misbruik opleveren. Dat volgt uit de algemene beginselen van Unierecht.
Middel 2 (verkapt dividend als vergoeding)
Dit middel acht de A-G ongegrond. Het verkapt dividend vormt, buiten misbruik van recht, geen tegenprestatie voor de levering. Een correctie zou bovendien leiden tot btw-heffing over bedragen die de vennootschap niet heeft ontvangen. Dat is in strijd met het uitgangspunt dat btw wordt geheven over de subjectieve vergoeding (art. 73 Btw-richtlijn).
Middel 3 (misbruik van recht)
Dit middel acht de A-G wel gegrond. Het hanteren van een abnormaal lage vergoeding kan misbruik van recht opleveren. Dat geldt met name bij gelieerde partijen én wanneer de afnemer geen (volledig) aftrekrecht heeft. Dat Nederland geen algemene ‘normale-waarde-bepaling’ uit art. 80 Btw-richtlijn heeft ingevoerd, blokkeert de toepassing van het misbruikleerstuk niet. De A-G sluit hierbij aan bij de rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie (onder andere Weald Leasing).
Als misbruik is vastgesteld, is herstel toegestaan. Dat gebeurt door correctie van de maatstaf van heffing naar de marktwaarde. Daarbij geldt wel dat de correctie niet verder mag gaan dan nodig is.
Conclusie van de A-G
De A-G concludeert tot verwerping van het cassatieberoep van de belanghebbende. Daarnaast concludeert hij tot gegrondverklaring van de cassatiemiddelen van de Staatssecretaris, voor zover die misbruik van recht betreffen. Het middel over het verkapt dividend als vergoeding faalt.
Bron: Parket bij de Hoge Raad, 19 december 2025, ECLI:NL:PHR:2025:1413
Wil je meer weten over btw-misbruik?
