Je kent vast wel het verhaal van de haas en de schildpad. Het gebruik van AI lijkt daar in sommige gevallen een beetje op. Generieke AI-tools zijn namelijk heel erg verleidelijk. En lijken op het eerste gezicht heel erg snel en efficiënt. Wil je bijvoorbeeld weten wat de uiterlijke datum is voor het aanvragen van een bepaalde subsidie? Je typt een vraag en krijgt gelijk het antwoord. De vraag is alleen wat zo’n antwoord waard is. In veel gevallen niet zo veel lazen we ook in een artikel op het FD.
In de juridische wereld melden advocaten dat zij steeds vaker stukken krijgen die cliënten hebben opgesteld met behulp van bijvoorbeeld ChatGPT of Copilot. De cliënt gaat er daarmee vaak vanuit dat een groot deel van het werk al gedaan is en de kosten van de advocaat dus naar beneden kunnen. Die hoeft immers minder werk te doen. Maar het tegenovergestelde is juist meestal het geval. Dossiers lopen uit en de kosten stijgen. Bovendien zijn er inmiddels rechterlijke uitspraken waarin het klakkeloos indienen van ondermaatse, door AI gegenereerde processtukken wordt meegewogen als misbruik van procesrecht.
Deze signalen zijn ook relevant voor de fiscale beroepsgroep. Want het patroon is hetzelfde: klanten denken ook in de fiscaliteit steeds vaker dat ze het juiste antwoord al hebben en dat ze daarmee een groot deel van het werk voor de fiscalist al gedaan hebben. Daarnaast zien we ook dat fiscalisten zelf denken voldoende te hebben aan een generieke AI-tool. En ook hier geldt: AI voelt misschien snel, maar zonder controle kan het je later juist behoorlijk meer tijd kosten.
Waarom ‘snelle AI’ vaak duur wordt
Generieke AI is ontzettend goed in overtuigend formuleren. En daar schuilt gelijk een groot risico. Een antwoord kan namelijk heel logisch en juist klinken, terwijl de inhoud toch niet (helemaal) klopt. Generieke AI-tools kunnen bijvoorbeeld gebruik maken van verkeerde of verouderde bronnen. Dat kan leiden tot extra werk en discussie, omdat je elke onjuistheid moet duiden en corrigeren.
In fiscaliteit gebeurt iets vergelijkbaars. Denk aan:
- een btw-regel die nét anders uitpakt door een uitzondering;
- een verouderd standpunt dat niet meer aansluit bij recente ontwikkelingen;
- een berekening met verkeerde aannames;
- een conclusie die te stellig is, terwijl nuance nodig is.
Wat volgt daarna? Je moet het gegenereerde antwoord controleren. Vervolgens ga je herformuleren. Daarna overleggen. Daarmee verdwijnt in de meeste gevallen het beloofde tijdsvoordeel.
Fiscaliteit vraagt om verantwoorden, niet alleen om antwoorden
Veel fiscale teams denken nog te vaak dat het probleem “vinden” is. De praktijk wijst echter anders uit. In werkelijkheid zit de vertraging vaak in drie stappen erna:
- interpretatie kiezen;
- onderbouwing vastleggen;
- akkoord krijgen in review.
Als je generieke AI gebruikt en je kunt geen betrouwbare bron tonen, schuift het werk naar achteren. Je wint tijd aan het begin maar verliest juist tijd verderop in het traject. Hier komt het concept verdedigbare snelheid in beeld: sneller werken, en het gevonden antwoord ook echt kunnen verdedigen zonder daarvoor allerlei extra werk te hoeven doen.
De rol van Nextens bij generieke AI in fiscaliteit
Bij Nextens snappen we dit probleem. Daarom hebben wij met Tex bewust gekozen voor een gesloten kennissysteem. Tex baseert zijn antwoorden alleen op vooraf gecontroleerde, door professionals geschreven content. Hiermee helpt Tex je op meerdere vlakken:
- Een veilig alternatief voor ‘shadow AI’
In veel organisaties ontstaat iets wat “shadow AI” wordt genoemd: mensen gebruiken generieke AI-tools buiten afspraken om. Ze krijgen daarmee snel een antwoord op hun vraag. Dat vergroot echter inconsistentie en risico. Tex verlaagt die druk, omdat er wél een goed alternatief is voor inhoudelijke vragen. - Antwoorden met bronverwijzing, dus review wordt sneller
Zoals al gezegd baseert Tex zich op gecontroleerde, door professionals geschreven content en toont altijd bronvermelding. Daardoor kun je direct zien waar het antwoord op is gebaseerd. Dat versnelt controle en dossiervorming. - Governance die past bij een compliance-omgeving
De les uit de rechtspraak is niet zozeer dat je geen AI zou mogen gebruiken. De les is veel meer: maak geen gebruik van ongecontroleerde AI. De rechter weegt mee dat AI-output is gebruikt zonder voldoende toetsing. Als fiscalist wil je daarom tooling die controle standaard maakt: bronvermelding, consistente kennisbasis en een duidelijke werkwijze. - Van ‘vinden’ naar ‘beslissen’
Tex is gebouwd om de stap van vraag naar onderbouwd antwoord te verkorten. Daarmee stuur je op de juiste metric: tijd tot beslissing/akkoord, in plaats van tijd tot eerste antwoord.
Praktisch: maak één duidelijke afspraak over generieke AI
Generieke AI helemaal verbieden dan maar? Nee, dat zeker niet. Dat werkt ook niet. Beter is duidelijk te maken wat je waarvoor gebruikt:
- Generieke AI voor taal, structuur, samenvatten van eigen tekst, brainstorm.
- Bij Fiscale vragen maak je altijd gebruik van een systeem met gecontroleerde bronnen en bronvermelding. Tex dus!
Zo houd je snelheid waar het kan, en verdedigbaarheid waar het moet.
Conclusie: kies voor verdedigbare snelheid
De juridische praktijk laat zien wat er gebeurt als “snel” belangrijker wordt dan “juist en controleerbaar”. Die valkuil ligt ook op de loer in ons vakgebied. Daarom pleiten wij voor verdedigbare snelheid.
Met Tex gebruik je AI zoals financieel en fiscaal professionals het nodig hebben: snel, maar ook zodat je het antwoord kunt onderbouwen. En dat maakt het verschil tussen een snelle start en een snelle afronding.
Wil jij je antwoorden ook kunnen verantwoorden?
