De deelnemersboete is een stevig instrument in het fiscale boeterecht. Niet alleen de belastingplichtige kan worden beboet, maar ook iemand die volgens de Belastingdienst “meedeed” aan het beboetbare gedrag. Denk aan een medepleger, medeplichtige of feitelijk leidinggevende. Juist daarom ligt de lat voor bewijs en zorgvuldigheid hoog. Dat blijkt uit twee recente uitspraken van de Rechtbank Gelderland van 12 december 2025. In beide zaken wordt een deelnemersboete van € 60.000 vernietigd. Bovendien lopen de proceskostenvergoedingen fors op.
Wat is een deelnemersboete?
Een deelnemersboete is een bestuurlijke boete die kan worden opgelegd aan een ander dan de belastingplichtige of inhoudingsplichtige. De basis ligt in artikel 67o AWR, dat het begrip “overtreder” verbreedt. Het gaat dan om rollen zoals medepleger, doenpleger, uitlokker, medeplichtige, feitelijk leidinggevende of opdrachtgever.
Belangrijk is dat de inspecteur niet alleen moet wijzen naar “betrokkenheid”. Er moet sprake zijn van een beboetbaar feit (bijvoorbeeld een vergrijp) en de deelnemer moet volgens de wettelijke criteria aan dat feit hebben bijgedragen. In de praktijk draait het vaak om de vraag wat is de concrete handeling, op welk moment vond deze plaats, met welke wetenschap, en hoe blijkt dat uit het bewijs?
Sinds 1 januari 2025 is de termijn om in bepaalde situaties een boete aan een “ander” op te leggen verruimd naar twaalf jaar na het einde van het kalenderjaar waarin de overtreding plaatsvond. Die verlenging sluit aan bij de 12-jaarstermijn bij buitenlandse bestanddelen en geldt binnen de kaders van het aangepaste artikel 67ob AWR.
Zaak 1: fiscalist vrijuit door gebrek aan bewijs (ECLI:NL:RBGEL:2025:10897)
In de eerste procedure kreeg een fiscalist een deelnemersboete opgelegd in een dossier rond een internationale vennootschapsstructuur. De inspecteur stelde dat de fiscalist als feitelijk leidinggevende, medepleger of medeplichtige betrokken was bij onder meer het niet verzoeken om uitreiking van aangiftebiljetten vennootschapsbelasting en bij de stelling dat buitenlandse vennootschappen feitelijk vanuit Nederland werden bestuurd. De boete werd na bezwaar verminderd tot € 60.000.
De rechtbank vernietigt de boete. Belangrijk is de overweging dat de inspecteur zijn verwijten onvoldoende concreet maakte en het bewijs niet scherp koppelde aan de stellingen. De verwijzing naar omvangrijke dossiers en e-mailverkeer bleek onvoldoende om deelname aan een beboetbaar feit aannemelijk te maken. In het dossier speelden ook FIOD-stukken en de procedure rond beperkte kennisneming (art. 8:29 Awb), wat de context extra procedureel geladen maakt. De rechtbank stelt de proceskostenvergoeding vast op € 25.000.
Zaak 2: onzorgvuldige toestemmingsroute en integrale proceskosten (ECLI:NL:RBGEL:2025:10883)
De tweede zaak gaat over een belastingadviseur, naamgever van een kantoor, die eveneens een deelnemersboete kreeg opgelegd (na bezwaar: € 60.000). Het feitencomplex lijkt sterk op dat van de eerste procedure: vennootschappen in een internationale structuur, discussie over aangifteverplichtingen en de vraag waar de werkelijke leiding lag.
Hier legt de rechtbank extra nadruk op de toestemming die vooraf nodig is voor het opleggen van een deelnemersboete (zoals uitgewerkt in het boetebeleid). De rechtbank oordeelt dat de toestemmingsprocedure weliswaar is doorlopen, maar dat die toestemming uiterst onzorgvuldig tot stand kwam. Het verzoek om toestemming bevatte volgens de rechtbank te weinig concrete feiten over de persoonlijke rol van de adviseur en gaf daardoor een onvolledig beeld.
Daarbovenop komt hetzelfde inhoudelijke probleem terug: de deelname aan een beboetbaar feit wordt niet overtuigend bewezen. De consequentie is stevig: de rechtbank kent een integrale proceskostenvergoeding toe van € 68.791,54.
Waarom lopen proceskosten hier zo op?
In fiscale procedures is een proceskostenvergoeding vaak forfaitair. Toch kan een rechter daarvan afwijken bij uitzonderlijke omstandigheden, bijvoorbeeld bij ernstig onzorgvuldig procederen of wanneer een bestuursorgaan tegen beter weten in blijft doorprocederen.
Deze twee uitspraken laten zien dat proceskosten niet alleen “een bijlage” zijn, maar soms een duidelijke reactie van de rechter op proceshouding en dossiervorming. In zaak 1 leidt dat tot € 25.000. In zaak 2 zelfs tot een integrale vergoeding die richting € 70.000 gaat.
Conclusie
Deelnemersboetes raken direct aan de vraag wie de Belastingdienst als “overtreder” kan aanmerken, ook buiten de eigenlijke belastingplichtige. De twee Gelderse uitspraken van 12 december 2025 laten zien dat de rechter daarbij strak kijkt naar onderbouwing, bewijsvoering en procedurele waarborgen. Als die basis ontbreekt, sneuvelt de boete. En als de procesvoering daarbij ook nog rammelt, kunnen proceskostenvergoedingen flink oplopen.
Wil je meer weten over de deelnemersboete?
