Open access is niet meer weg te denken uit de wereld van wetenschappelijke publicaties. Toch levert het model ook btw-vragen op, vooral rond publicatiefees (publicatierechten). Mag je daarop hetzelfde verlaagde btw-tarief toepassen als op leesrechten? Rechtbank Gelderland gaf daar op 18 maart 2026 een duidelijk antwoord op: nee. De publicatierechten vormen volgens de rechtbank een zelfstandige prestatie en vallen daarom niet onder het verlaagde tarief. Dat oordeel is relevant voor onderwijs- en onderzoeksinstellingen, uitgevers én partijen die licenties inkopen of doorbelasten.
Wat zijn publicatierechten bij open access?
Bij open access ligt een artikel niet achter een paywall. In plaats daarvan wordt vaak een vergoeding betaald om het artikel gepubliceerd te krijgen. Denk aan kosten voor peer review, redactie, opmaak en publicatie. Die vergoeding wordt in contracten regelmatig apart benoemd als publicatierechten of publicatiefees.
De casus
In deze zaak ging het om omzetbelasting over het tijdvak 1 oktober 2020 tot en met 31 december 2020. Belanghebbende sloot (namens aangesloten onderwijs- en onderzoeksinstellingen) contracten met buitenlandse uitgevers voor twee soorten rechten:
- leesrechten (toegang tot content), en
- publicatierechten (het gepubliceerd krijgen van artikelen via open access).
Op leesrechten werd het verlaagde tarief toegepast. Op publicatierechten gold het algemene tarief. In bezwaar stelde belanghebbende dat ook de publicatierechten onder het verlaagde tarief dienen te vallen. Het financiële belang was beperkt (EUR 120), maar de principiële vraag is groot.
Eén prestatie of twee?
De vraag was of leesrechten en publicatierechten samen “opgaan” in één ondeelbare prestatie. De rechtbank vond van niet. Zij wijst erop dat de contracten beide rechten uitdrukkelijk onderscheiden, met eigen bepalingen en soms zelfs afzonderlijke vergoedingen.
Belangrijk detail daarbij is dat volgens de rechtbank ook de eindgebruikers verschillend zijn. Leesrechten zijn gericht op lezers (toegang tot artikelen). Publicatierechten zijn gericht op auteurs (het publiceren van hun werk). Dat verschil in doelgroep maakt het eenvoudiger om de prestaties los van elkaar te zien.
Waarom publicatierechten niet “bijkomend” zijn aan leesrechten
Vervolgens kwam de volgende vraag aan de orde: als het twee prestaties zijn, is de publicatieprestatie dan misschien ondergeschikt aan de leesprestatie? Ook dat wijst de rechtbank af.
De publicatiefee gaat niet over toegang tot bestaande content, maar over het proces dat leidt tot publicatie: review, redactie en plaatsing. Voor auteurs is dat geen bijzaak, maar een zelfstandig doel. Daarom kan de publicatieprestatie niet meekomen in het btw-regime van de leesrechten.
Past het verlaagde tarief bij publicatierechten?
Dan blijft vervolgens de vraag over of publicatierechten op zichzelf onder het verlaagde tarief vallen, bijvoorbeeld omdat het “iets met publicaties” is? De rechtbank is saarin helder: het verlaagde tarief ziet op levering van uitgaven en op toegang verschaffen tot (digitale) publicaties. Publicatierechten gaan juist over “gepubliceerd krijgen”, niet over “ter beschikking stellen aan de lezer”.
Die afbakening sluit aan bij de bedoeling van de wetgever rond de uitbreiding per 1 januari 2020: het gelijk trekken van fysieke en elektronische uitgaven, en het onder het verlaagde tarief brengen van levering/uitlening en toegang tot nieuwswebsites. Publicatierechten worden daarbij niet genoemd.
Ter vergelijking: de Belastingdienst noemt onder het 9%-tarief onder meer boeken en periodieken, uitlenen daarvan, én “toegang geven tegen betaling tot websites van kranten, tijdschriften of andere journalistieke platforms”. Dat is een ander type prestatie dan het verzorgen van het publicatieproces voor een auteur.
Conclusie
De uitspraak van Rechtbank Gelderland maakt duidelijk dat btw op publicatierechten niet automatisch het regime volgt van leesrechten. Omdat publicatierechten draaien om het publiceren zelf (en niet om levering of toegang tot de publicatie), is het algemene btw-tarief van toepassing.
Heb je meer vragen over BTW of publicatierechten?
