Uit deels openbaar gemaakte documenten van het ministerie van Financiën blijkt dat belangenorganisaties verschillend kijken naar de inrichting van het nieuwe box 3 stelsel. De Nederlandse Vereniging van Banken steunt een vermogensaanwasbelasting als hoofdregel. VNO-NCW ziet juist meer in een vermogenswinstbelasting, maar erkent dat uitvoerbaarheid zwaar weegt. Daarmee draait de discussie niet alleen om fiscale rechtvaardigheid, maar ook om administratieve lasten, datakwaliteit en de haalbaarheid voor banken, burgers en de Belastingdienst.
Vermogensaanwas versus vermogenswinstbelasting
Bij een vermogensaanwasbelasting wordt belasting geheven over de jaarlijkse waardestijging van vermogen. Het gaat dus niet alleen om gerealiseerde inkomsten, zoals rente of dividend, maar ook om ongerealiseerde waardemutaties. Stijgt een beleggingsportefeuille in waarde, dan kan die waardestijging in de heffing worden betrokken.
Daarmee verschilt deze systematiek van een vermogenswinstbelasting. Bij een vermogenswinstbelasting ontstaat belastingheffing pas op het moment waarop een vermogensbestanddeel wordt verkocht en de winst daadwerkelijk wordt gerealiseerd.
Juist dat verschil maakt de keuze politiek, juridisch en praktisch complex. Een vermogensaanwasbelasting sluit beter aan bij jaarlijkse gegevensstromen, maar kan ook leiden tot belastingheffing zonder dat liquiditeiten vrijkomen. Een vermogenswinstbelasting sluit meer aan bij gerealiseerd rendement, maar vraagt om langdurige en nauwkeurige vastlegging van historische kostprijzen.
Waarom de NVB kiest voor vermogensaanwasbelasting
De Nederlandse Vereniging van Banken pleit consequent voor een vermogensaanwasbelasting. Volgens de banken is een vermogenswinstbelasting technisch en administratief aanzienlijk ingewikkelder.
Voor een vermogenswinstbelasting moeten banken onder meer kostprijsadministraties bijhouden. Ook zijn uitgebreide IT-aanpassingen nodig. Daarnaast moeten banken gegevens op uniforme wijze kunnen uitwisselen. Dat wordt ingewikkeld bij complexe transacties, zoals aandelensplitsingen, fusies, portefeuilleoverdrachten en beleggingsproducten met meerdere onderliggende waarden.
Verder wijst de NVB op buitenlandse financiële instellingen. Die zouden de benodigde gegevens voor een vermogenswinstbelasting vaak niet kunnen aanleveren. Europese rapportageverplichtingen zijn daar volgens de banken niet op ingericht. Daardoor kan de gegevenspositie van de Belastingdienst ongelijk worden, afhankelijk van waar vermogen wordt aangehouden.
Volgens de NVB kan een vermogenswinstbelasting bovendien belastingplanning stimuleren. Beleggers kunnen verkoopmomenten uitstellen of sturen. Ook kan het aanbod van beleggingsfondsen worden geraakt, omdat aanbieders mogelijk terughoudender worden bij producten met complexe administratieve gevolgen.
Wat is de positie van VNO-NCW
VNO-NCW spreekt juist een voorkeur uit voor een vermogenswinstbelasting. Die sluit volgens de ondernemersorganisatie beter aan bij het uitgangspunt dat belasting wordt geheven over gerealiseerde winst.
Daarbij wijst VNO-NCW op de juridische kwetsbaarheid van forfaitaire systemen. De box 3 discussie is de afgelopen jaren sterk beïnvloed door rechtspraak over de aansluiting tussen forfaitair rendement en werkelijk rendement. Daardoor speelt de vraag hoe robuust een nieuw stelsel juridisch moet zijn.
Tegelijkertijd erkent VNO-NCW dat uitvoerbaarheid een belangrijke randvoorwaarde is. De organisatie suggereert daarom een gefaseerde invoering. Eerst zou een vermogensaanwasbelasting kunnen gelden. Daarna kan worden overgestapt op een vermogenswinstbelasting zodra systemen, data en processen daarvoor voldoende zijn ingericht.
Hoe weegt Financiën de verschillende varianten
Uit de interne stukken blijkt dat het ministerie van Financiën meerdere varianten heeft onderzocht. Daarbij is niet alleen gekeken naar juridische aspecten, zoals mogelijke staatssteun. Ook uitvoerbaarheid, budgettaire gevolgen en de uitvoeringslast voor burgers en Belastingdienst zijn meegewogen.
Die brede afweging verklaart waarom de keuze niet alleen fiscaal inhoudelijk is. Een stelsel kan juridisch aantrekkelijk lijken, maar alsnog problemen opleveren bij uitvoering. Andersom kan een uitvoerbaar stelsel kwetsbaar zijn wanneer de belastingdruk onvoldoende aansluit bij het werkelijke rendement.
Daarmee ontstaat een spanningsveld tussen eenvoud, rechtvaardigheid en uitvoerbaarheid. Vooral in box 3 is dat spanningsveld groot, omdat het vermogen van belastingplichtigen sterk kan verschillen in samenstelling, liquiditeit en beschikbare gegevens.
Waarom niet-liquide beleggingen lastig blijven
Een belangrijk aandachtspunt is de behandeling van niet-liquide beleggingen. Denk aan belangen in familiebedrijven of andere bezittingen waarvoor niet altijd een jaarlijkse marktwaarde beschikbaar is. Bij een vermogensaanwasbelasting kan dit tot praktische en financiële problemen leiden, omdat belasting kan ontstaan zonder dat er geld beschikbaar komt.
Daarom is ook gekeken naar hybride varianten. In zo’n systeem vallen liquide beleggingen onder een vermogensaanwasbelasting, terwijl niet-liquide beleggingen onder een vermogenswinstbelasting vallen. Volgens de NVB is zo’n hybride systeem in de praktijk nauwelijks uitvoerbaar.
De reden daarvoor is duidelijk. Een hybride stelsel vraagt om scherpe afbakening, verschillende gegevensstromen en aparte administratieve processen. Ook ontstaat het risico op discussies over de vraag of een belegging liquide of niet-liquide is. Dat kan de uitvoering juist ingewikkelder maken in plaats van eenvoudiger.
Conclusie
De openbaar gemaakte documenten laten zien dat de keuze voor vermogensaanwasbelasting als hoofdregel vooral wordt gedreven door uitvoerbaarheid. Banken zien een vermogenswinstbelasting als technisch zwaar en administratief kwetsbaar. VNO-NCW vindt een vermogenswinstbelasting inhoudelijk aantrekkelijker, maar erkent dat invoering alleen haalbaar is wanneer de systemen daarvoor klaar zijn.
Wil je zeker weten hoe het zit met Box 3?
