Wie in 2026 vermogen heeft in box 3, betaalt in beginsel 36% belasting over het vastgestelde rendement. Toch kan de belastingdruk op extra box 3-inkomen aanzienlijk hoger uitvallen. Door de afbouw van heffingskortingen kan deze oplopen tot ongeveer 42,4%. Voor AOW-gerechtigden is onder bepaalde omstandigheden zelfs 54,2% mogelijk. Hoe ontstaat deze hogere belastingdruk en welke gevolgen heeft dit voor de totale belastingpositie?
Waarom is de belastingdruk in box 3 hoger dan 36 procent?
Het wettelijke belastingtarief in box 3 bedraagt in 2026 36%. Dit percentage wordt toegepast op het belastbare inkomen uit sparen en beleggen. Daarbij houdt de Belastingdienst rekening met de samenstelling van het vermogen, eventuele schulden en het heffingsvrije vermogen.
Toch geeft dit tarief niet altijd een volledig beeld van de fiscale gevolgen. Sinds 2025 wordt de algemene heffingskorting namelijk berekend op basis van het verzamelinkomen. Daaronder valt niet alleen inkomen uit werk en woning, maar ook inkomen uit aanmerkelijk belang en sparen en beleggen.
Een stijging van het box 3-inkomen kan daardoor twee gevolgen hebben. Naast de verschuldigde belasting over het extra rendement kan ook het recht op algemene heffingskorting afnemen.
Dit effect wordt besproken door Peter Beets en Tjarko Denekamp, vermogensplanners bij ABN AMRO MeesPierson, in hun artikel over de belastingdruk in box 3, op Accountant.nl.
Hoe loopt de belastingdruk op tot 42,4 procent?
Voor belastingplichtigen die in 2026 de AOW-leeftijd nog niet bereiken, bedraagt de maximale algemene heffingskorting € 3.115. Bij een verzamelinkomen boven € 29.736 wordt deze korting geleidelijk afgebouwd. De afbouw bedraagt 6,398% van het inkomen boven deze grens. Vanaf een verzamelinkomen van € 78.427 bestaat geen recht meer op algemene heffingskorting.
Een rekenvoorbeeld maakt het effect duidelijk. Stel dat het vastgestelde box 3-inkomen met € 1.000 stijgt en het volledige bedrag binnen het afbouwtraject valt. De extra belastingdruk bestaat dan uit € 360 aan box 3-belasting en ongeveer € 64 aan verloren algemene heffingskorting. Samen komt dit neer op ongeveer € 424, oftewel 42,4% van het extra inkomen.
Belangrijk is dat dit de marginale belastingdruk betreft. Het percentage geldt voor een extra bedrag aan belastbaar inkomen binnen het betreffende inkomensgebied. Het betekent dus niet dat het volledige vermogen of het totale inkomen tegen 42,4% wordt belast.
Waarom kan de belastingdruk voor AOW-gerechtigden oplopen tot 54,2 procent?
Voor AOW-gerechtigden speelt naast de algemene heffingskorting ook de ouderenkorting een belangrijke rol. Wie in 2026 het hele jaar de AOW-leeftijd heeft, krijgt te maken met een afbouwpercentage van 3,195% voor de algemene heffingskorting. Daarnaast wordt de ouderenkorting met 15% afgebouwd zodra het verzamelinkomen boven € 46.002 uitkomt. Vanaf € 59.783 vervalt deze korting volledig.
Binnen het inkomensgebied waarin beide kortingen tegelijkertijd afnemen, kan een stijging van het box 3-inkomen dus een aanzienlijk groter effect hebben. De marginale belastingdruk bestaat in dat geval uit 36% box 3-belasting, 3,195% afbouw van de algemene heffingskorting en 15% afbouw van de ouderenkorting.
Daarmee ontstaat een gezamenlijke marginale druk van ongeveer 54,2%. Ook dit percentage geldt uitsluitend binnen het betreffende inkomensgebied en voor zover de kortingen daadwerkelijk kunnen worden benut.
Welke rol spelen toeslagen en fiscale partners?
De gevolgen van extra box 3-inkomen kunnen verder reiken dan de inkomstenbelasting. Het verzamelinkomen speelt namelijk ook een rol bij het bepalen van het toetsingsinkomen voor inkomensafhankelijke toeslagen. Een hoger box 3-inkomen kan daardoor invloed hebben op bijvoorbeeld de zorgtoeslag, kinderopvangtoeslag of het kindgebonden budget. Daarnaast gelden voor bepaalde toeslagen afzonderlijke vermogensgrenzen.
Ook het fiscale partnerschap kan de uitkomst beïnvloeden. Fiscale partners mogen de gezamenlijke grondslag sparen en beleggen onderling verdelen. De gekozen verdeling bepaalt vervolgens welk deel van het box 3-inkomen aan iedere partner wordt toegerekend. Daardoor kan niet alleen de verschuldigde box 3-belasting veranderen, maar ook de hoogte van de heffingskortingen. Bij de beoordeling van de totale belastingpositie zijn de inkomens en omstandigheden van beide partners dus relevant.
Wat betekent de tegenbewijsregeling voor de totale belastingdruk?
De mogelijkheid om het werkelijk behaalde rendement aan te tonen, voegt ook een extra dimensie toe. Door uitspraken van de Hoge Raad kunnen belastingplichtigen onder de geldende voorwaarden gebruikmaken van de tegenbewijsregeling. Is het werkelijke rendement lager dan het forfaitair berekende rendement, dan kan de Belastingdienst rekening houden met dat lagere rendement.
Dat kan niet alleen de verschuldigde box 3-belasting verminderen. Een lager vastgesteld box 3-inkomen kan ook het verzamelinkomen verlagen, waardoor de algemene heffingskorting of ouderenkorting hoger uitvalt.
Daarbij is het onderscheid tussen forfaitair en werkelijk rendement belangrijk. De berekening van het werkelijke rendement kent eigen regels. Zo kunnen naast ontvangen rente en dividend ook waardeveranderingen van bezittingen meetellen, zelfs wanneer deze nog niet zijn verkocht.
De uiteindelijke belastingbesparing hangt daardoor zowel af van de rendementsberekening als van de persoonlijke fiscale situatie.
Box 3 vraagt om een bredere beoordeling van de belastingdruk
De belastingdruk in box 3 laat zien hoe verschillende onderdelen van het belastingstelsel elkaar beïnvloeden. Het wettelijke tarief van 36% blijft het uitgangspunt, maar vertelt niet altijd hoeveel extra belasting iemand uiteindelijk betaalt.
Vooral bij belastingplichtigen met een verzamelinkomen binnen de afbouwtrajecten van de heffingskortingen kan het verschil aanzienlijk zijn. De combinatie met toeslagen, fiscaal partnerschap en de tegenbewijsregeling maakt het beeld bovendien complexer.
De relevante vraag is daarom niet uitsluitend hoeveel belasting over het vermogen verschuldigd is, maar ook hoe het vastgestelde box 3-inkomen doorwerkt in de totale fiscale positie.
Meer weten over heffingskortingen, belastingdruk of box 3?
