Wie trouwt, gaat scheiden of een erfenis ontvangt, kan onder het nieuwe box 3-stelsel te maken krijgen met een belastingaanslag over de waardestijging van beleggingen. Dat kan zelfs wanneer er geen aandelen zijn verkocht en er dus geen geld is vrijgekomen. Deze opvallende consequentie volgt uit de nieuwe vermogenswinstbelasting, waarmee de Tweede Kamer op 12 november 2026 heeft ingestemd. De Eerste Kamer moet zich nog over het voorstel uitspreken.
Nieuwe box 3 belast winst bij realisatie
Met de Wet werkelijk rendement box 3 wil het kabinet de belastingheffing over vermogen ingrijpend veranderen. In plaats van een belasting op basis van veronderstelde rendementen moet het daadwerkelijk behaalde rendement het uitgangspunt worden. De Tweede Kamer stemde in februari 2026 al in met dit wetsvoorstel. Inmiddels heeft het kabinet via een aanvullende wetswijziging, een zogenoemde novelle, voor een andere invulling gekozen.
Daarmee vallen niet alleen vastgoed en aandelen in startende ondernemingen onder de vermogenswinstbelasting, maar ook financiële instrumenten zoals aandelen, obligaties en opties. Waardestijgingen worden in beginsel pas belast wanneer de winst daadwerkelijk wordt gerealiseerd, bijvoorbeeld bij verkoop. Reguliere inkomsten zoals rente en dividend blijven wel belast in het jaar waarin ze worden ontvangen.
Voor goud en cryptovaluta gelden voorlopig andere regels
Niet alle beleggingen vallen vanaf 2029 onder dezelfde belastingregels. Terwijl aandelen en obligaties onder de vermogenswinstbelasting komen, blijft voor rechtstreeks aangehouden cryptovaluta en fysiek beleggingsgoud voorlopig de vermogensaanwasbelasting gelden. Dat betekent dat de Belastingdienst jaarlijks belasting heft over de waardeontwikkeling, ook wanneer de eigenaar zijn goud of cryptovaluta niet verkoopt. Daarbij maakt het verschil hoe iemand belegt. Financiële instrumenten die de goudprijs of cryptokoers volgen, kunnen wel onder de vermogenswinstbelasting vallen.
Het kabinet heeft voor dit onderscheid gekozen vanwege de uitvoerbaarheid. Volgens de toelichting op het wetsvoorstel is het niet mogelijk om alle vermogenscategorieën al in 2029 onder de vermogenswinstbelasting te brengen. Daarom blijven onder meer directe cryptobeleggingen en roerende zaken die als belegging worden aangehouden voorlopig onder de vermogensaanwasbelasting vallen. Het kabinet wil uiteindelijk overstappen naar een volledige vermogenswinstbelasting, maar daarvoor is aanvullende wetgeving nodig. Daarmee ontstaat voorlopig een opvallend verschil tussen beleggers die aandelen bezitten en beleggers die hun vermogen in goud of cryptovaluta aanhouden
Ook huwelijk en echtscheiding kunnen belastingheffing veroorzaken
Een opvallend onderdeel van de nieuwe systematiek is dat niet alleen verkoop als een realisatiemoment kan gelden. Ook bepaalde levensgebeurtenissen kunnen ertoe leiden dat de Belastingdienst belasting heft over waardestijgingen die tot dat moment uitsluitend op papier bestaan.
Dat speelt bijvoorbeeld wanneer iemand trouwt en beleggingen overgaan naar een gemeenschap van goederen. Ook bij een echtscheiding kan de verdeling van gemeenschappelijke beleggingen een belastbaar moment opleveren. De achterliggende gedachte is dat vermogen van de ene belastingplichtige naar de andere overgaat. De wetgever behandelt zo’n eigendomsoverdracht in bepaalde situaties alsof de winst daadwerkelijk is gerealiseerd.
Daarbij geldt wel een belangrijke nuance. Sinds 2018 is de beperkte gemeenschap van goederen het wettelijke uitgangspunt bij een huwelijk. Vermogen dat beide partners vóór het huwelijk afzonderlijk bezaten, blijft in beginsel privévermogen. Een huwelijk leidt daardoor niet automatisch tot een belastingheffing over eerder opgebouwde beleggingswinsten. Het hangt af van de huwelijkse voorwaarden, de vermogensverdeling en de vraag of beleggingen daadwerkelijk van eigenaar veranderen.
Belasting betalen zonder beleggingen te verkopen
De voorgestelde regeling kan tot opmerkelijke situaties leiden. Twee beleggers kunnen bijvoorbeeld een vergelijkbare aandelenportefeuille bezitten, met een even grote ongerealiseerde waardestijging. Wanneer de ene belegger zijn aandelen aanhoudt, hoeft hij over die waardestijging voorlopig geen belasting te betalen. Bij de andere belegger kan een huwelijk of echtscheiding waarbij beleggingen van eigenaar veranderen juist wel tot een belastingaanslag leiden.
Het verschil zit niet in het behaalde rendement, maar in de overdracht van het vermogen. Bovendien hoeft bij een huwelijk of echtscheiding geen geld beschikbaar te komen om de belasting te betalen. Juist dat maakt de regeling omstreden. De Nederlandse Orde van Belastingadviseurs heeft eerder gewezen op de mogelijke financiële problemen die ontstaan wanneer belasting moet worden betaald zonder dat beleggingen zijn verkocht.
Ook bij schenking en overlijden kan de overdracht van beleggingen een fiscaal afrekenmoment vormen. Daarmee raakt de voorgestelde vermogenswinstbelasting niet alleen beleggingsbeslissingen, maar ook de overdracht van vermogen binnen families.
Politieke discussie over doorschuiven van belastingclaims
Tijdens de parlementaire behandeling ontstond discussie over de vraag of belastingheffing bij dergelijke levensgebeurtenissen wel wenselijk is. JA21-Kamerlid Michiel Hoogeveen pleitte eerder voor een doorschuifregeling. Daarmee zou de belastingclaim behouden blijven, maar zou de daadwerkelijke heffing worden uitgesteld totdat de beleggingen worden verkocht.
Het kabinet wees die mogelijkheid echter af vanwege uitvoeringsproblemen. Volgens de regering is een algemene doorschuifregeling voor huwelijk en echtscheiding op korte termijn niet uitvoerbaar. Een dergelijke regeling vraagt om het langdurig vastleggen en volgen van fiscale boekwaarden, ook wanneer vermogen tussen belastingplichtigen wordt overgedragen.
Daardoor blijft in het voorstel een belangrijk verschil bestaan tussen het aanhouden van beleggingen en de overdracht ervan bij bepaalde levensgebeurtenissen. Het kabinet heeft aangegeven dat verdere verbeteringen van het stelsel onderzocht kunnen worden. Een concrete invoeringsdatum voor een algemene doorschuifregeling bij huwelijk en echtscheiding is echter nog niet vastgesteld.
Invoering nieuwe box 3 verschoven naar 2029
Het kabinet wilde de Wet werkelijk rendement box 3 oorspronkelijk op 1 januari 2028 invoeren. Inmiddels is 2029 het uitgangspunt. Uit een uitvoeringstoets van de Belastingdienst blijkt dat invoering van de aangepaste vermogenswinstbelasting in 2028 te grote risico’s zou opleveren. Vooral de verwerking van beleggingsgegevens en de administratieve lasten voor belastingplichtigen vormen problemen.
De Tweede Kamer heeft de novelle op 12 november behandeld bij de stemmingen. Daarmee is de parlementaire besluitvorming echter nog niet afgerond. Ook de Eerste Kamer moet instemmen voordat de nieuwe wetgeving definitief wordt. Tot de invoering blijft het bestaande box 3-stelsel met de mogelijkheid van tegenbewijs van toepassing.
De discussie over belastingheffing bij huwelijk, echtscheiding, schenking en overlijden laat zien dat de overstap naar een vermogenswinstbelasting nieuwe vraagstukken oproept. Hoewel het uitgangspunt is dat beleggers pas bij realisatie belasting betalen over hun waardestijgingen, kan de wetgever ook een eigendomsoverdracht als realisatie beschouwen. Daarmee blijft de vraag bestaan hoe een belastingstelsel dat moet aansluiten bij daadwerkelijk behaalde rendementen, moet omgaan met situaties waarin wel vermogen wordt overgedragen, maar geen geld vrijkomt.
Heb je meer vragen over box 3?
