Het Belastingplan 2027 staat op losse schroeven. Een dag voor de geplande stemming in de Tweede Kamer heeft het minderheidskabinet nog altijd geen meerderheid gevonden. Vooral de financiering van de hervorming van box 3 zorgt voor grote verdeeldheid. Oppositiepartijen verwijten minister van Financiën Eelco Heinen dat hij miljarden aan toekomstige kosten onvoldoende dekt. Tegelijkertijd zijn de coalitiepartijen het onderling niet eens over een mogelijke verhoging van de belasting op vermogen. Daarmee dreigt het belastingpakket uit te groeien tot een politieke crisis.
Stevige kritiek op financiering van box 3
De kritiek op het kabinet richt zich vooral op de financiële onderbouwing van de hervorming van box 3. Volgens berichtgeving in het FD moet voor de voorgestelde wijzigingen op langere termijn nog € 17,5 miljard worden gevonden. Oppositiepartijen vinden het onverantwoord dat een aanzienlijk deel van deze rekening wordt doorgeschoven naar toekomstige kabinetten.
ChristenUnie-Kamerlid Pieter Grinwis uitte tijdens het debat van dinsdag 10 november scherpe kritiek op minister Heinen. Hij sprak eerder al van de grootste begrotingszwendel ooit van een minister van Financiën. Ook PRO-Kamerlid Luc Stultiens trok de financiële houdbaarheid van de plannen in twijfel. Volgens hem is vrijwel iedereen ervan overtuigd dat het pakket onvoldoende is gedekt, behalve de minister zelf.
Een belangrijk onderdeel van de discussie is de manier waarop de financiële gevolgen worden gepresenteerd. Sommige maatregelen leveren de overheid de eerste jaren extra inkomsten op, maar kosten in latere jaren juist geld. Daardoor ontstaat een gunstiger beeld van de begroting dan wanneer de structurele effecten volledig worden meegenomen.
Heinen erkende dat de gekozen presentatie afwijkt van de gebruikelijke begrotingssystematiek. Tegelijkertijd bleef hij erbij dat de financiering verdedigbaar is. Daarmee is de discussie over de financiële houdbaarheid van het voorstel echter allerminst beslecht.
Coalitie verdeeld over hogere belasting op vermogen
Naast de financiële dekking vormt de verdeling van de belastingdruk een belangrijk obstakel. PRO en Volt willen hogere vermogens zwaarder belasten om extra inkomsten voor de schatkist te realiseren. Binnen de coalitie lijken D66 en CDA bereid deze mogelijkheid te onderzoeken, terwijl de VVD zich daar tot nu toe tegen verzet.
Die tegenstelling maakt het vinden van een meerderheid bijzonder ingewikkeld. Een compromis met partijen aan de linkerzijde kan steun opleveren voor het Belastingplan, maar tegelijkertijd de verhoudingen binnen de coalitie verder onder druk zetten. Ook samenwerking met partijen aan de rechterzijde biedt vooralsnog geen garantie op voldoende stemmen.
Tijdens het debat hield Heinen de deur voor verdere onderhandelingen open. Hij benadrukte dat hij naar overeenstemming zoekt en niet naar verdere tegenstellingen. Toch is onduidelijk hoeveel ruimte de VVD daadwerkelijk heeft om tegemoet te komen aan de wensen van PRO en Volt.
De discussie over het belasten van vermogen raakt bovendien aan de bredere hervorming van box 3. Het kabinet werkt aan een stelsel waarin werkelijk rendement een grotere rol krijgt. Daarbij zorgen zowel de vormgeving van de belasting als de financiële gevolgen voor aanhoudende politieke discussie.
Belastingplan steeds verder aangepast
Om voldoende steun te verzamelen, heeft het kabinet het oorspronkelijke Belastingplan 2027 inmiddels op meerdere onderdelen aangepast. Zo is een eerder voorgestelde belastingverhoging voor de financiering van defensieuitgaven teruggedraaid. Ook zijn maatregelen rond koopkracht, specifieke zorgkosten en de belasting op vermogen gewijzigd.
Daarmee ontstaat echter een nieuw probleem. Wanneer voorgestelde belastingverhogingen vervallen, moet het kabinet alternatieve dekking vinden. Daarbij wordt onder meer gekeken naar bestaande fiscale regelingen. Welke regelingen uiteindelijk worden beperkt of afgeschaft, is nog niet volledig duidelijk.
De voortdurende aanpassingen maken het belastingpakket bovendien ingewikkelder. Zo zijn meerdere nota’s van wijziging ingediend en zijn ook de dekkingsmaatregelen rond box 3 opnieuw bekeken. Op 9 november volgde nog een vierde nota van wijziging op het Belastingplan 2027, met aanvullende uitvoeringstoetsen van de Belastingdienst.
Het kabinet moet daardoor niet alleen politieke overeenstemming bereiken, maar ook aantonen dat de aangepaste maatregelen financieel houdbaar en uitvoerbaar zijn. Juist die combinatie blijkt in de laatste fase van de parlementaire behandeling bijzonder lastig.
Dreigende kabinetscrisis vergroot de druk
De onzekerheid over het belastingpakket heeft inmiddels ook gevolgen voor de politieke verhoudingen. Het minderheidskabinet is afhankelijk van oppositiepartijen die zich steeds kritischer opstellen. Zelfs partijen die eerder bereid waren mee te denken, plaatsen inmiddels grote vraagtekens bij de voorstellen.
JA21-leider Joost Eerdmans liet weten weinig vertrouwen te hebben in een goede afloop. Tegelijkertijd dreigde Gidi Markuszower, die leidinggeeft aan een groep afgesplitste PVV-Kamerleden, met een motie van wantrouwen. Daarmee is de discussie over het Belastingplan niet langer uitsluitend een debat over fiscale maatregelen, maar ook over het vertrouwen in het kabinet.
Een afwijzing van het belastingpakket betekent niet automatisch dat het kabinet valt. Wel zou het een zware politieke nederlaag zijn, zeker omdat de begrotingsplannen voor 2027 dan opnieuw ter discussie komen te staan. Bovendien moet een eventueel compromis in de Tweede Kamer ook nog voldoende steun krijgen in de Eerste Kamer.
Stemming op 12 november moet duidelijkheid brengen
De Tweede Kamer stemt volgens de parlementaire planning op donderdag 12 november over het Belastingplan 2027 en de novelle rond box 3. Daarmee nadert een beslissend moment in een wetgevingsproces dat de afgelopen weken steeds moeizamer is verlopen.
Zelfs wanneer het kabinet op het laatste moment voldoende steun weet te verzamelen, zijn niet alle problemen verdwenen. De kritiek op de financiële dekking, de verdeling van de belastingdruk en de uitvoerbaarheid van de wijzigingen blijft bestaan. Bovendien volgt daarna nog de behandeling in de Eerste Kamer.
De situatie laat vooral zien hoe moeilijk het is geworden om een breed gedragen belastingpakket samen te stellen. Het kabinet probeert tegelijkertijd de koopkracht te ondersteunen, het belastingstelsel te hervormen en de overheidsfinanciën op orde te houden. Zolang de politieke partijen het niet eens worden over wie daarvoor de rekening betaalt, blijft de toekomst van het Belastingplan 2027 onzeker.
Lees in dit kader ook ons artikel over een overheid die steeds meer moeite heeft om problemen echt op te lossen.
Heb je meer vragen over het Belastingplan 2027?
