De Eerste Kamer wil op korte termijn meer duidelijkheid over de toekomst van box 3. Minister Eelco Heinen en staatssecretaris Eelco Eerenberg van Financiën moeten daarom binnen twee weken uitleg geven over de keuzes die het kabinet nog moet maken. Dat gebeurt op een gevoelig moment. Het kabinet vraagt de senaat om de behandeling van de Wet werkelijk rendement box 3 langer aan te houden, terwijl een breed gedragen alternatief nog ontbreekt. Bovendien hebben vrijwel alle aanpassingen forse gevolgen voor de begroting.
Eerste Kamer wil eerst politieke keuzes zien
De Eerste Kamercommissie voor Financiën besprak op 22 september de brief waarin Heinen en Eerenberg verschillende scenario’s voor box 3 schetsen. Het kabinet erkent daarin dat de voorkeuren van Kamerfracties sterk uiteenlopen. Daardoor is het nog niet gelukt om een voorstel te ontwikkelen dat op voldoende parlementaire steun kan rekenen.
Tegelijkertijd vraagt het kabinet de Eerste Kamer om de behandeling van de Wet werkelijk rendement box 3 aan te houden. Dat moet ruimte bieden voor verdere politieke gesprekken en nieuwe besluitvorming. Voor een meerderheid van de senaat is alleen extra tijd geven echter niet voldoende. Eerst moet duidelijker worden welke richting het kabinet zelf voor ogen heeft.
Daarmee verschuift de discussie van fiscale techniek steeds nadrukkelijker naar politieke keuzes.
Welke scenario’s bepalen de toekomst van box 3?
In de kabinetsbrief staan verschillende routes naast elkaar. Een eerste mogelijkheid is om de bestaande Wet werkelijk rendement box 3 vanaf 2028 in te voeren en deze op onderdelen te verbeteren. Daarbij wordt onder meer gekeken naar verliesverrekening en regelingen rond specifieke situaties en vermogensbestanddelen.
Andere scenario’s bewegen sneller richting een volledige vermogenswinstbelasting. In twee varianten zou die vanaf 2030 kunnen gelden. Daarbij kan de Wet werkelijk rendement box 3 vanaf 2028 eerst als tussenstap fungeren, maar het wetsvoorstel kan ook worden ingetrokken.
Daarnaast heeft het kabinet onderzocht of vanaf 2028 al voor vrijwel alle financiele instrumenten een vermogenswinstbelasting mogelijk is. Volgens het kabinet zou dan ongeveer 90 procent van het box 3-vermogen met waardeontwikkeling onder deze systematiek vallen. Daar staan aanzienlijke gevolgen voor uitvoering en handhaving tegenover.
Budgettaire gevolgen lopen in de miljarden
De keuze voor een andere systematiek heeft directe gevolgen voor de belastingopbrengsten. Uit de officiële ramingen blijkt dat geen van de onderzochte aanpassingen budgettair neutraal is.
Bij het pakket met verbeteringen van het bestaande wetsvoorstel kan de cumulatieve derving tot en met 2035 oplopen tot circa 5,7 miljard euro. Een overstap naar een volledige vermogenswinstbelasting vanaf 2030 na invoering van de huidige wet komt uit op circa 12,9 miljard euro.
Wanneer de Wet werkelijk rendement box 3 niet wordt ingevoerd en de tegenbewijsregeling langer blijft bestaan, loopt de geraamde derving tot en met 2035 op tot ongeveer 19,7 miljard euro. Een versnelde uitbreiding van de vermogenswinstbelasting vanaf 2028 komt volgens de tabel uit op circa 15,6 miljard euro.
Dekking maakt box 3 breder dan alleen vermogen
Daarmee komt ook de vraag naar de financiering nadrukkelijk op tafel. De bijlage bij de kabinetsbrief bevat een breed pakket aan mogelijke dekkingsmaatregelen.
Zo zijn onder meer het afschaffen van het lage vennootschapsbelastingtarief, een lagere schijfgrens in de vennootschapsbelasting en aanpassingen in de inkomstenbelasting doorgerekend. Ook het verlagen van de grens voor excessief lenen bij de eigen bv staat in de tabel. Daarnaast zijn maatregelen binnen box 3 zelf onderzocht.
Dat verklaart voor een belangrijk deel waarom besluitvorming lastig blijft. Een wijziging van box 3 raakt daardoor niet alleen spaarders en beleggers, maar kan via de gekozen dekking ook gevolgen hebben voor ondernemers en werkenden.
Wanneer komt er duidelijkheid over de toekomst van box 3?
De Tweede Kamer behandelt eind september de Algemene Financiele Beschouwingen. Kort daarna wil de Eerste Kamer met Heinen en Eerenberg verder spreken over box 3.
Dat gesprek wordt bepalend voor het vervolg. De senaat moet vervolgens besluiten hoeveel extra tijd het kabinet krijgt en onder welke voorwaarden de behandeling van het wetsvoorstel wordt voortgezet. De Wet werkelijk rendement box 3 ligt ondertussen nog altijd bij de Eerste Kamer. De stemming werd eerder aangehouden in afwachting van wijzigingen van het kabinet.
Conclusie
De toekomst van box 3 blijft daarmee voorlopig onzeker. Niet alleen de keuze tussen vermogensaanwas en vermogenswinst speelt een rol. Ook uitvoerbaarheid, budgettaire gevolgen en de verdeling van de dekking wegen zwaar mee. De Eerste Kamer wil daarom eerst meer politieke duidelijkheid voordat het kabinet opnieuw tijd krijgt.
Eenvoudig op de hoogte blijven van de ontwikkelingen rondom box 3?
