Het kabinet lijkt voldoende steun te krijgen in de Tweede Kamer voor de invoering van een nieuwe vermogenswinstbelasting in box 3. Tijdens het wetgevingsoverleg van 9 november bleek dat meerdere partijen bereid zijn het aangepaste wetsvoorstel te steunen. Daarmee komt een belastingstelsel waarin gerealiseerde vermogenswinsten centraal staan een stap dichterbij. Toch blijven er belangrijke bezwaren bestaan. De financiële dekking is op langere termijn namelijk onvoldoende, de Belastingdienst waarschuwt voor uitvoeringsproblemen en ook de Raad van State is kritisch.
Politieke steun voor nieuwe vermogenswinstbelasting groeit
Het aangepaste box 3-voorstel van het kabinet lijkt op een meerderheid in de Tweede Kamer te kunnen rekenen. Naast coalitiepartijen D66, VVD en CDA steunt ook JA21 de zogenoemde novelle. SGP en BBB hebben eveneens aangegeven in beginsel positief te staan tegenover een vermogenswinstbelasting. Steun van een van deze twee partijen zou voldoende zijn om een meerderheid te bereiken.
Met de novelle wil het kabinet het eerder aangenomen wetsvoorstel Wet werkelijk rendement box 3 aanpassen. Het belangrijkste verschil is dat waardestijgingen van beleggingen, zoals aandelen en obligaties, in beginsel pas worden belast wanneer de winst daadwerkelijk wordt gerealiseerd. Bijvoorbeeld bij verkoop. Daarmee verdwijnt voor deze vermogensbestanddelen de jaarlijkse belastingheffing over niet-gerealiseerde waardestijgingen, ook wel papieren winsten genoemd.
Het kabinet streeft naar invoering op 1 januari 2029, met de mogelijkheid om dit naar 2028 te vervroegen als de uitvoering dat toelaat. Voorstanders willen daarmee een einde maken aan de langdurige onzekerheid rond box 3. Vooral het CDA benadrukte tijdens het debat dat opnieuw uitstel weinig aantrekkelijk is, omdat een breed gedragen alternatief ontbreekt.
Financieel tekort loopt op tot bijna 18 miljard euro
Hoewel politieke steun dichterbij komt, leidt de financiële dekking tot stevige kritiek. De overstap naar een vermogenswinstbelasting betekent dat belastinginkomsten later binnenkomen. Waar bij een vermogensaanwasbelasting jaarlijks wordt afgerekend over waardestijgingen, ontvangt de overheid bij een vermogenswinstbelasting de belasting doorgaans pas wanneer een belegger zijn winst realiseert.
Volgens de ramingen van het ministerie van Financiën leiden de voorgestelde wijzigingen tot en met 2040 tot bijna 22 miljard euro aan lagere belastingontvangsten. De aangekondigde maatregelen vangen slechts een deel hiervan op. Over de langere periode resteert naar schatting een ongedekt bedrag van ongeveer 17,5 tot 17,6 miljard euro. Vooral vanaf 2031 lopen de financiële gevolgen op.
Het kabinet heeft voor de eerste jaren wel dekkingsmaatregelen voorgesteld. Zo worden belastinginkomsten in box 2 naar voren gehaald en worden middelen uit de hersteloperatie voor box 3 ingezet. Deze maatregelen bieden echter geen volledige oplossing voor de langere termijn. Daardoor kunnen het begrotingstekort en de staatsschuld hoger uitvallen dan eerder geraamd.
Kritiek op financiële keuzes van het kabinet
Tijdens het wetgevingsoverleg uitten verschillende oppositiepartijen stevige kritiek op de financiële onderbouwing. Onder meer PRO en ChristenUnie vinden het moeilijk te verdedigen dat het kabinet een omvangrijk tekort laat bestaan, terwijl bij andere belastingvoorstellen juist nadrukkelijk om volledige dekking wordt gevraagd.
VVD-Kamerlid Wendy van Eijk verdedigde de gekozen aanpak. Volgens haar is de dekking tijdens de huidige kabinetsperiode geregeld en hoeft het ontbreken van volledige dekking voor latere jaren geen belemmering te vormen. Ook het CDA wil verder met het wetsvoorstel, ondanks de financiële onzekerheid. De partij ziet momenteel geen alternatief dat op voldoende steun kan rekenen.
Opvallend was bovendien de afwezigheid van minister van Financiën Eelco Heinen. Hij verbleef vanwege overleg met Europese collega’s in Brussel, terwijl staatssecretaris Eelco Eerenberg het voorstel namens het kabinet verdedigde. Meerdere Kamerleden willen dat Heinen alsnog tekst en uitleg geeft over de financiële gevolgen en de gekozen dekking.
Raad van State blijft kritisch op uitvoerbaarheid
Naast de financiële discussie blijven er zorgen over de praktische uitvoering. De Raad van State adviseerde op 2 november om het bestaande wetsvoorstel in te trekken en een volledig nieuw voorstel uit te werken voor invoering in 2030. Volgens de Raad biedt die aanpak meer ruimte voor een zorgvuldig uitgewerkt, uitvoerbaar en financieel verantwoord belastingstelsel.
De Raad van State vindt bovendien dat de overgang naar een volledige vermogenswinstbelasting voor alle vermogenscategorieën beter in één keer kan plaatsvinden. Het huidige voorstel bevat nog verschillen in de behandeling van bepaalde vermogensbestanddelen. Daardoor bestaat het risico dat het stelsel complex blijft en aanvullende wijzigingen nodig zijn.
Ook de Belastingdienst en financiële instellingen krijgen met aanzienlijke uitvoeringslasten te maken. Zo moeten systemen worden aangepast en moeten gegevens over aankoopprijzen, verkopen en gerealiseerde resultaten beschikbaar zijn. Staatssecretaris Eerenberg waarschuwde tijdens het debat dat ingrijpende wijzigingen in het wetsvoorstel de beoogde invoeringsdatum verder onder druk kunnen zetten.
Eerste Kamer vormt volgende onzekerheid
Hoewel een meerderheid in de Tweede Kamer binnen bereik lijkt, is de uitkomst in de Eerste Kamer nog niet zeker. De coalitiepartijen beschikken daar samen met JA21, BBB en SGP over 37 zetels. Dat is één zetel minder dan nodig voor een meerderheid.
50PLUS heeft zich in de Eerste Kamer eerder uitgesproken voor een vermogenswinstbelasting, maar uitte in de Tweede Kamer kritiek op het aangepaste voorstel. Het is daarom nog onzeker of de partij uiteindelijk voldoende steun zal leveren. Bovendien kunnen de financiële bezwaren en de kritiek op de uitvoerbaarheid bij de behandeling in de senaat opnieuw een belangrijke rol spelen.
De Tweede Kamer heeft de stemming over de novelle voorlopig gepland op 12 november 2026. Daarmee nadert een belangrijk politiek beslismoment, maar definitieve duidelijkheid over de nieuwe box 3-heffing is er nog niet.
Box 3 komt dichter bij een nieuw stelsel, maar onzekerheid blijft
De behandeling van de novelle laat zien dat er politiek steeds meer steun ontstaat voor een belasting op daadwerkelijk gerealiseerde vermogenswinsten. Tegelijkertijd is duidelijk dat overeenstemming over het uitgangspunt nog geen oplossing biedt voor de financiële en praktische vraagstukken.
De komende parlementaire behandeling moet uitwijzen of het kabinet voldoende steun krijgt om de plannen door te zetten. Daarbij draait het niet alleen om de invoeringsdatum, maar ook om de vraag of Nederland een box 3-stelsel krijgt dat op langere termijn uitvoerbaar, financieel houdbaar en voldoende duidelijk is voor belastingplichtigen.
Op de hoogte blijven van de laatste fiscale wijzigingen?
