De begrotingsafspraken voor Prinsjesdag 2026 bevatten meerdere opvallende verschuivingen. Vooral de toekomst van box 3 trekt (zoals gebruikelijk) veel aandacht. Het huidige wetsvoorstel lijkt voorlopig niet verder te worden behandeld in de Eerste Kamer. Tegelijkertijd stelt het kabinet verschillende voorgenomen bezuinigingen uit of verzacht het deze. Ook komen er extra middelen beschikbaar voor koopkracht, infrastructuur en lagere brandstofaccijnzen. Daarmee ontstaat meer tijd voor politieke besluitvorming, maar blijven verschillende financiële en fiscale vraagstukken openstaan.
Behandeling nieuw stelsel box 3 lijkt voorlopig stil te vallen
Een van de belangrijkste onderdelen van de begrotingsafspraken betreft box 3. Het wetsvoorstel dat momenteel in de Eerste Kamer ligt, kan volgens de uitgelekte plannen voorlopig worden geparkeerd.
Het voorstel gaat uit van belasting over het werkelijke rendement. Daarbij zou voor bepaalde vermogensbestanddelen jaarlijks ook de nog niet gerealiseerde waardestijging meetellen. Vooral dat onderdeel stuit op politieke bezwaren.
De coalitie zou daarom meer tijd willen nemen voor een ander stelsel. Daarbij komt belasting over daadwerkelijk gerealiseerde vermogenswinsten nadrukkelijker in beeld. Belastingheffing vindt in zo’n systeem in beginsel pas plaats wanneer bijvoorbeeld aandelen of andere vermogensbestanddelen met winst worden verkocht.
Het uitstel heeft wel gevolgen voor de overheidsfinancien. Volgens de berichtgeving kan hierdoor vanaf de komende jaren jaarlijks ongeveer 2,4 tot 2,5 miljard euro aan begrote inkomsten wegvallen zolang er geen alternatief is.
Wat betekent het uitstel van box 3?
Het parkeren van het wetsvoorstel betekent nog niet dat al vaststaat hoe het toekomstige box 3-stelsel eruit komt te zien. Ook is volgens de verschillende berichten nog niet definitief duidelijk of het voorstel volledig wordt ingetrokken of alleen voorlopig niet wordt behandeld.
Wel lijkt de politieke discussie te verschuiven. Het verschil tussen belasting over jaarlijkse waardeveranderingen en belasting over gerealiseerde vermogenswinst krijgt daarbij opnieuw een belangrijke plek.
Het kabinet wil de verdere uitwerking naar verluidt betrekken bij bredere gesprekken met werkgevers en vakbonden. Daarmee wordt de toekomst van box 3 onderdeel van een groter debat over belastingen, inkomen en arbeidsvoorwaarden.
Bezuinigingen op sociale zekerheid worden verzacht
Naast box 3 verandert ook een aantal plannen voor de sociale zekerheid. Zo wordt de voorgenomen verkorting van de maximale WW-duur van twee naar een jaar uitgesteld tot 2029.
Daarnaast wordt de geplande verlaging van het maximumdagloon verzacht of geschrapt. Een dergelijke verlaging werkt door in verschillende uitkeringen en kon daardoor onder meer gevolgen hebben voor het zwangerschapsverlof.
Ook een maatregel rond een tegemoetkoming voor arbeidsongeschikten wordt volgens de gelekte stukken een jaar uitgesteld. Een eerder geplande bezuiniging op de AOW gaat niet door. Daardoor ontstaat op langere termijn wel een financieel tekort waarvoor nog dekking moet worden gevonden.
Eigen risico en koopkracht krijgen extra aandacht
Ook in de zorg kiest het kabinet voor uitstel. De geplande aanvullende verhoging van het eigen risico met 60 euro schuift een jaar op.
Verder zou ongeveer 1,5 miljard euro beschikbaar komen voor koopkrachtmaatregelen. De precieze invulling daarvan moet nog duidelijk worden.
De combinatie van uitstel en extra uitgaven geeft het kabinet meer ruimte voor overleg met oppositiepartijen. Dat is relevant omdat het minderheidskabinet voor verschillende voorstellen afhankelijk is van steun buiten de coalitie.
Extra geld voor brandstof, infrastructuur en ontwikkelingshulp
Ook op andere terreinen worden extra middelen vrijgemaakt. De huidige korting op de dieselaccijns blijft volgens de plannen in 2027 bestaan. Voor 2028 is eveneens geld gereserveerd, al zou de korting dan worden afgebouwd.
Daarnaast komt eenmalig 1,5 miljard euro beschikbaar voor infrastructuurprojecten die door geldgebrek zijn vertraagd. Ook wordt gekeken naar aanpassing van de vliegbelasting op langeafstandsvluchten.
Voor ontwikkelingshulp wordt voor de komende drie jaar eveneens extra geld uitgetrokken. Daarmee probeert de coalitie eerdere politieke discussies over de begroting op dit terrein te voorkomen.
Conclusie
Tegelijkertijd worden verschillende ingrepen in de sociale zekerheid uitgesteld of verzacht en komen extra middelen beschikbaar voor koopkracht en infrastructuur. Veel details, waaronder de financiële dekking en de definitieve toekomst van box 3, moeten nog verder worden uitgewerkt.
De uitgelekte Prinsjesdagplannen laten vooral zien dat het kabinet op meerdere dossiers tijd probeert te winnen. Dat geldt in het bijzonder voor box 3. Het bestaande wetsvoorstel lijkt voorlopig niet verder te gaan, terwijl een stelsel op basis van gerealiseerde vermogenswinst nadrukkelijker wordt onderzocht.
Heb je specifieke vragen over box 3?
