De kans dat koning Willem-Alexander binnenkort een blauwe envelop ontvangt voor zijn koninklijke inkomen, lijkt voorlopig klein. Premier Rob Jetten wil geen uitvoering geven aan aangenomen Kamermoties om de fiscale vrijstellingen van het koningshuis af te schaffen. Opmerkelijk, want zijn eigen partij D66 pleitte daar jarenlang juist voor. Daarmee krijgt een discussie die al vele jaren speelt opnieuw een politiek vervolg. Maar welke belastingvoordelen geniet het koningshuis eigenlijk en waarom blijkt het zo ingewikkeld om deze te veranderen?
Waarom wil Jetten de belastingvrijstelling niet afschaffen?
Tijdens de behandeling van de begroting van het Koninklijk Huis voor 2027 laaide de discussie over de fiscale positie van de koninklijke familie opnieuw op. Aanleiding was een brief van premier Jetten van 27 oktober 2026, waarin hij aankondigde verschillende eerder aangenomen Kamermoties niet uit te voeren.
Een daarvan is een motie van Laura Bromet van PRO om de belastingvrijstelling voor leden van het koningshuis af te schaffen. Ook een motie van SP-Kamerlid Sandra Beckerman, die meer transparantie over het koninklijke vermogen verlangt, krijgt geen uitvoering. Volgens Jetten ontbreekt voor de voorstellen de vereiste tweederdemeerderheid. Bovendien noemt hij de voorgestelde transparantieverplichting in de huidige vorm feitelijk onuitvoerbaar.
Dat standpunt zorgt voor frustratie bij de oppositie. Vooral omdat D66 in januari 2024 zelf nog een motie indiende om de vrijstelling van inkomstenbelasting af te schaffen. Deze motie van Joost Sneller kreeg destijds brede steun in de Tweede Kamer, maar bleef onder de kabinetten van Mark Rutte en Dick Schoof zonder resultaat. Nu D66 zelf de premier levert, blijft een vergelijkbaar voorstel opnieuw liggen.
Welke belastingen betaalt het koningshuis niet?
Anders dan vaak wordt gedacht, is het koningshuis niet volledig vrijgesteld van belastingen. De uitzonderingen zijn vastgelegd in artikel 40 van de Grondwet en gelden voor specifieke inkomsten en vermogensbestanddelen.
Koning Willem-Alexander, koningin Máxima, prinses Beatrix en kroonprinses Amalia genieten fiscale vrijstellingen die samenhangen met hun koninklijke functie. Zo betalen zij geen loon- of inkomstenbelasting over de uitkeringen die zij van de Staat ontvangen. Ook vermogensbestanddelen die noodzakelijk zijn voor de uitoefening van hun functie vallen buiten bepaalde belastingheffingen.
Daarnaast gelden bijzondere regels voor erf- en schenkbelasting. De koning en zijn vermoedelijke opvolger zijn vrijgesteld voor erfenissen en schenkingen die zij van andere leden van het Koninklijk Huis ontvangen. Over privévermogen dat niet onder de functionele vrijstelling valt, moet daarentegen wel belasting worden betaald.
Het beeld dat de Oranjes helemaal geen belasting betalen, klopt dus niet. Maar dat er voor hen andere fiscale regels gelden dan voor de gemiddelde Nederlander, staat vast.
Waarom is het zo moeilijk om de regels te veranderen?
De belangrijkste hindernis is de Grondwet. Om de fiscale vrijstellingen af te schaffen, moet artikel 40 worden aangepast. Daarvoor is een grondwetswijziging nodig, waarbij zowel de Tweede als de Eerste Kamer betrokken zijn.
Een grondwetswijziging moet in twee lezingen worden behandeld. Bij de eerste lezing volstaat in beginsel een gewone meerderheid. Vervolgens vinden verkiezingen voor de Tweede Kamer plaats en moet het voorstel opnieuw worden aangenomen. Bij die tweede lezing is in beide Kamers een tweederdemeerderheid vereist.
Daar komt bij dat artikel 40 een bijzondere bepaling bevat over wijzigingen in de wettelijke regeling van koninklijke uitkeringen. Ook daarvoor is een tweederdemeerderheid in beide Kamers nodig. Een politieke meerderheid voor het principe dat de koning belasting moet betalen, is daarom nog geen garantie dat de fiscale regels daadwerkelijk veranderen.
Zou de koning er financieel op vooruit kunnen gaan?
Opmerkelijk genoeg hoeft het afschaffen van de belastingvrijstelling niet automatisch te betekenen dat de schatkist meer geld ontvangt. Wanneer de koning belasting gaat betalen, rijst namelijk ook de vraag hoe zijn vergoeding moet worden vastgesteld.
De huidige uitkeringen zijn belastingvrij. Als daar inkomstenbelasting over wordt geheven, kan worden besloten de bruto-uitkering te verhogen om het netto-inkomen gelijk te houden. Daarnaast moet worden bepaald welke kosten fiscaal aftrekbaar zijn en hoe uitgaven voor de koninklijke functie worden behandeld.
Daardoor is het niet uitgesloten dat een belastingplichtige koning uiteindelijk netto evenveel ontvangt. Afhankelijk van de gekozen regeling kan de operatie zelfs duurder uitvallen voor de Staat. De financiële gevolgen zijn dus niet zonder meer te voorspellen. Een eerdere toelichting van de regering bevestigt dat het invoeren van belastingplicht een complexe herziening van de bestaande regeling zou vergen.
Een toekomstbestendig koningshuis in plaats van nieuwe belastingregels
Jetten wil de discussie inmiddels breder trekken. Volgens de premier ontstaat jaarlijks een weinig productieve situatie waarin de Kamer opnieuw aandringt op veranderingen, terwijl de noodzakelijke politieke steun voor uitvoering ontbreekt.
In plaats van uitsluitend naar belastingen en uitkeringen te kijken, wil hij onderzoeken hoe het koningshuis toekomstbestendig kan worden gemaakt. Tijdens het begrotingsdebat van 28 oktober werd daarom ook gesproken over andere onderwerpen, waaronder de rol van de koning bij toekomstige kabinetsformaties. Sinds 2012 ligt de regie over de formatie bij de Tweede Kamer, maar verschillende partijen zouden het staatshoofd graag opnieuw een grotere rol geven.
Of deze bredere benadering uiteindelijk ook tot aanpassingen van de belastingvrijstellingen leidt, is onzeker. Voorlopig kiest het kabinet voor een nieuwe verkenning in plaats van een concreet wetsvoorstel.
De discussie over koninklijke belasting blijft terugkomen
De vraag of de koning belasting moet betalen, draait niet alleen om geld. Het gaat ook om gelijkheid, transparantie en het vertrouwen in de manier waarop de overheid met publieke middelen omgaat. Voorstanders van afschaffing vinden dat iedereen naar draagkracht moet bijdragen. Tegenstanders benadrukken de bijzondere constitutionele positie van het staatshoofd en de complexiteit van een wijziging.
Voorlopig verandert er weinig aan de fiscale positie van het koningshuis. De discussie zal daarmee waarschijnlijk nog wel even voortduren. En hoewel de blauwe envelop voor de koninklijke uitkering voorlopig uitblijft, hoeft de Belastingdienst Paleis Huis ten Bosch natuurlijk niet helemaal uit zijn adressenbestand te schrappen.
Heb je vragen over de fiscale positie van het koningshuis?
