Een convenant horizontaal toezicht is gebaseerd op vertrouwen, transparantie en samenwerking met de Belastingdienst. Dat betekent echter niet dat een aangifte na het opleggen van de aanslag niet meer kan worden gecorrigeerd. Dat blijkt uit een uitspraak van Rechtbank Zeeland-West-Brabant.
In deze zaak had een belastingplichtige via zijn adviseur een fictieve schuld van ruim € 25 miljoen opgenomen in box 3. Daarmee wilde hij bereiken dat belasting werd geheven over het werkelijke rendement. De Belastingdienst ontdekte dit pas nadat de definitieve aanslag was opgelegd en legde vervolgens een navorderingsaanslag op.
De belastingplichtige stelde dat navordering niet meer mogelijk was. De rechtbank dacht daar anders over. Juist de afspraken binnen het horizontaal toezicht speelden daarbij een belangrijke rol.
Fictieve schuld van ruim € 25 miljoen
De zaak ging over de aangifte inkomstenbelasting 2020 van een man die op dat moment via zijn adviseur onder horizontaal toezicht viel. Hij had zijn adviseur gevraagd om voor box 3 uit te gaan van zijn werkelijke rendement.
De adviseur verwerkte dit door in de aangifte een fictieve schuld van € 25.264.675 op te nemen. Daarbij stond als omschrijving dat de schuld diende ter vermindering van het vermogen in verband met heffing over het werkelijke rendement.
Door die schuld daalde de aangegeven grondslag voor sparen en beleggen sterk. Uiteindelijk gaf de man een fictief voordeel uit sparen en beleggen aan van slechts € 1.789.
Belastingdienst controleert een ander onderdeel
De Belastingdienst selecteerde de aangifte wel voor controle, maar om een andere reden. Het aangegeven loon uit vroegere dienstbetrekking kwam niet overeen met de informatie waarover de Belastingdienst beschikte.
Vanwege de afspraken binnen het horizontaal toezicht nam de inspecteur hierover contact op met de adviseur. Vervolgens corrigeerde hij de looncomponent en legde hij de aanslag op. Op dat moment onderzocht hij box 3 niet verder.
Pas na het opleggen van de aanslag ontving de inspecteur intern een bericht met het verzoek de aanslag opnieuw te bekijken. Bij die controle ontdekte hij de fictieve schuld. Vervolgens kondigde hij een navorderingsaanslag en een vergrijpboete aan.
Was navordering nog mogelijk
De belastingplichtige stelde bij de rechtbank dat de inspecteur zijn kans op nader onderzoek al had gehad. Omdat de aangifte eerder was uitgeworpen, had de inspecteur volgens hem ook box 3 moeten controleren. Dat zou betekenen dat sprake was van een ambtelijk verzuim. In dat geval kan een inspecteur zich in beginsel niet zonder meer op een later ontdekt feit beroepen om na te vorderen.
De rechtbank volgde die redenering niet. Een inspecteur mag bij het vaststellen van een aanslag in beginsel vertrouwen op de juistheid van een aangifte. Pas wanneer er voldoende aanleiding bestaat om aan bepaalde gegevens te twijfelen, ontstaat een verplichting om nader onderzoek te doen.
Horizontaal toezicht speelde daarbij een belangrijke rol
Bij de beoordeling keek de rechtbank nadrukkelijk naar de manier waarop horizontaal toezicht werkt.
De inspecteur verklaarde dat aangiften van deze adviseur onder het convenant niet volledig werden gecontroleerd. Wanneer het systeem een specifiek risico signaleerde, nam de Belastingdienst over dat onderdeel contact op met de adviseur. Voor de overige onderdelen mocht de inspecteur in beginsel vertrouwen op de ingediende aangifte.
In deze zaak ging het oorspronkelijke signaal alleen over het loon uit vroegere dienstbetrekking. Volgens de rechtbank hoefde de inspecteur daarom niet automatisch ook box 3 te onderzoeken.
Daar kwam bij dat van de adviseur binnen horizontaal toezicht juist werd verwacht dat hij contact zou opnemen wanneer in een aangifte een fiscaal standpunt werd verwerkt waarover discussie kon ontstaan. Dat was hier niet gebeurd.
Het interne bericht dat de inspecteur pas na het vaststellen van de aanslag ontving, mocht daarom als nieuw feit dienen. Navordering was mogelijk.
Ook de boete bleef grotendeels in stand
De zaak draaide niet alleen om de navorderingsaanslag. De inspecteur had ook een vergrijpboete opgelegd. Tijdens de bezwaarprocedure werd de kwalificatie aangepast van opzet naar grove schuld. Volgens de rechtbank moest daarom uitsluitend worden beoordeeld of inderdaad sprake was van grove schuld.
De man verklaarde dat hij zijn aangifte voor akkoord had ondertekend, maar de inhoud ervan niet had gecontroleerd. Volgens de rechtbank ontsloeg hem dat niet van zijn verantwoordelijkheid.Hij had zelf gevraagd om zijn werkelijke rendement in de aangifte te verwerken. Bovendien bood de aangifte geen mogelijkheid om dat op de gekozen wijze te doen. Juist daarom had hij volgens de rechtbank moeten controleren hoe zijn adviseur zijn verzoek had uitgevoerd.
Dat was niet gebeurd. Uiteindelijk bleek een fictieve schuld van ruim € 25 miljoen te zijn opgevoerd. Het aangegeven voordeel van € 1.789 week bovendien sterk af van het later vastgestelde werkelijke rendement van € 225.776. De rechtbank vond dat de belastingplichtige daardoor zo onzorgvuldig had gehandeld dat sprake was van grove schuld.
De boete van € 20.000 werd nog wel met 10 procent verminderd vanwege overschrijding van de redelijke termijn. Uiteindelijk resteerde een boete van € 18.000.
Wat is horizontaal toezicht?
De uitspraak laat goed zien wat horizontaal toezicht wel en niet betekent.
Horizontaal toezicht is een vorm van toezicht waarbij de Belastingdienst, belastingplichtige en eventueel diens fiscaal dienstverlener samenwerken op basis van vertrouwen, begrip en transparantie.
Het idee verschilt van traditioneel toezicht, waarbij de Belastingdienst vooral achteraf controleert of aangiften juist zijn. Bij horizontaal toezicht ligt meer nadruk op goede fiscale processen, het vroegtijdig bespreken van risico’s en het vooraf afstemmen van relevante fiscale vraagstukken.
Dat vertrouwen werkt daarbij twee kanten op. De Belastingdienst kan het toezicht aanpassen wanneer voldoende vertrouwen bestaat in de kwaliteit van de administratie, de aangiften en de werkzaamheden van de fiscaal dienstverlener. Tegelijkertijd wordt van de belastingplichtige en adviseur verwacht dat zij transparant zijn over relevante fiscale risico’s en bijzondere standpunten.
Voor wie is horizontaal toezicht bedoeld?
Niet iedere onderneming neemt op dezelfde manier deel aan horizontaal toezicht. Grote organisaties kunnen rechtstreeks afspraken maken met de Belastingdienst. Daarbij speelt de fiscale beheersing binnen de organisatie een belangrijke rol. De organisatie moet voldoende grip hebben op fiscale processen en risico’s en bereid zijn daarover transparant met de Belastingdienst te communiceren.
Voor veel kleinere en middelgrote ondernemingen verloopt horizontaal toezicht via een fiscaal dienstverlener. Die dienstverlener heeft dan afspraken gemaakt met de Belastingdienst en kan geschikte klanten voor deelname aanmelden.
Voor ondernemers betekent dit dat zij niet zelfstandig een dergelijke samenwerking hoeven in te richten. Hun accountant, belastingadviseur of andere fiscaal dienstverlener speelt een belangrijke rol bij de kwaliteit van de aangifte en het contact met de Belastingdienst.
Hoe werkt horizontaal toezicht in de praktijk?
Een belangrijke gedachte achter horizontaal toezicht is dat toezicht kan worden afgestemd op de kwaliteit van de fiscale processen. Wanneer een onderneming haar administratie goed heeft ingericht, relevante informatie tijdig aanlevert en fiscale risico’s bespreekbaar maakt, hoeft de Belastingdienst niet iedere aangifte volledig opnieuw te controleren.
Bij deelname via een fiscaal dienstverlener beoordeelt die dienstverlener onder meer of de administratie en processen van een klant geschikt zijn voor deelname. Vervolgens worden aangiften binnen de afspraken van het horizontaal toezicht ingediend.
Ontstaat vooraf onzekerheid over een fiscale kwestie, dan kan daarover contact met de Belastingdienst plaatsvinden. Daardoor kan een onderneming eerder duidelijkheid krijgen en worden discussies achteraf waar mogelijk voorkomen.
Dat betekent overigens niet dat de Belastingdienst helemaal niet meer controleert. Controles en steekproeven blijven mogelijk.
Vertrouwen betekent echter geen vrijwaring
Dat laatste is precies wat deze uitspraak zichtbaar maakt. Horizontaal toezicht geeft een belastingplichtige geen garantie dat een eenmaal opgelegde aanslag niet meer kan worden aangepast. Ook neemt het de verantwoordelijkheid voor een juiste aangifte niet weg.
Sterker nog, het vertrouwen waarop het systeem is gebaseerd brengt ook verwachtingen met zich mee. Bij bijzondere fiscale standpunten of situaties waarin verschil van inzicht met de Belastingdienst mogelijk is, speelt openheid een belangrijke rol.
In deze zaak woog mee dat de adviseur geen overleg had gezocht over de gekozen verwerking van het werkelijke rendement. De inspecteur mocht daardoor bij de oorspronkelijke behandeling van de aangifte vertrouwen op de juistheid van de overige gegevens.
Horizontaal toezicht vraagt verantwoordelijkheid van beide kanten
Voor ondernemingen en adviseurs biedt horizontaal toezicht verschillende voordelen. Het kan zorgen voor sneller contact met de Belastingdienst, eerder duidelijkheid over fiscale vraagstukken en toezicht dat beter aansluit op de kwaliteit van de eigen fiscale processen.
Daar staat wel iets tegenover. De werkwijze vraagt om een betrouwbare administratie, goede fiscale beheersing en transparantie over relevante risico’s en standpunten.
De uitspraak van Rechtbank Zeeland-West-Brabant onderstreept daarmee een belangrijk uitgangspunt van horizontaal toezicht. Vertrouwen vermindert de noodzaak om iedere aangifte volledig te controleren, maar het vormt geen bescherming tegen navordering wanneer achteraf blijkt dat een aangifte onjuist was.
Heb je specifieke vragen over horizontaal toezicht?
