De Colombiaanse zangeres Shakira is in Spanje vrijgesproken van belastingfraude. De Spaanse rechter oordeelde dat de fiscus niet kon bewijzen dat zij in 2011 meer dan 183 dagen in Spanje verbleef. De eerder opgelegde boete (circa €55 miljoen) is vernietigd en er moet ook rente worden vergoed.
Deze zaak laat duidelijk zien hoe groot het belang van de fiscale woonplaats is. Want zodra een land je als inwoner ziet, kan het wereldinkomen in beeld komen. Hoe werkt dat in hoofdlijnen, en welke spelregels gebruikt Nederland?
Shakira en de 183-dagenregel
De essentiele vraag van dit Spaanse geschil betrof de woonplaats: was Shakira in 2011 fiscaal wel of geen inwoner van Spanje? Spanje hanteert daarbij onder meer de bekende 183-dagen grens. De rechter concludeerde dat de autoriteiten niet aannemelijk maakten dat Shakira die drempel haalde. In de berichtgeving wordt genoemd dat Spanje 163 dagen kon onderbouwen, dus onder de grens.
Wanneer ben je belastingplichtig in een land?
Wat bepaalt in Nederland of iemand belastingplichtig is als inwoner? Om deze vraag te beantwoorden kijkt Nederland in de eerste plaats naar de fiscale woonplaats. Dat begrip volgt niet simpelweg uit een inschrijving. De beoordeling draait om feiten en omstandigheden en om de vraag of sprake is van een duurzame band van persoonlijke aard met Nederland.
Welke feiten wegen vaak mee? Denk aan:
- het aanhouden van een woning (ook als die gemeubileerd klaarstaat)
- waar het gezin verblijft
- waar iemand werkt of een onderneming drijft
- deelname aan maatschappelijk leven
- schoolgaande kinderen
- waar financiele en zakelijke belangen liggen
Het gaat dus om het totaalbeeld. De band met Nederland hoeft ook niet sterker te zijn dan met een ander land om toch tot woonplaats te kunnen leiden.
Speelt de 183-dagenregel in Nederland?
De 183-dagenregel speelt een belangrijke rol in de internationale belastingheffing, met name bij het bepalen welk land belasting mag heffen over het loon van een werknemer die in meerdere landen werkt. Deze regel is echter geen nationale Nederlandse regel, maar komt voort uit de meeste belastingverdragen die Nederland met andere landen heeft gesloten. De 183-dagenregel bepaalt in welke gevallen het werkland of het woonland belasting mag heffen over het loon van een werknemer.
Bewijslast en onderbouwing: wie moet wat aannemelijk maken?
In procedures over woonplaats speelt bewijs een grote rol. In Nederland ligt het uitgangspunt vaak bij de Belastingdienst die stelt dat iemand in Nederland woont. Tegelijkertijd draait een woonplaatsdiscussie in de praktijk snel om concrete, controleerbare feiten: reisbewegingen, verblijf, woninggebruik en het zwaartepunt van activiteiten. De Belastingdienst benoemt zelf dat zij naar de meest duurzame band van persoonlijke aard kijkt en daarbij werkt met feitelijke vragen over iemands situatie.
Dubbele woonplaats: wat als twee landen je allebei als inwoner zien?
Dubbele woonplaats kan ontstaan als twee landen op basis van hun eigen nationale regels “woonland” zeggen. Dan komt meestal het belastingverdrag in beeld. Verdragen werken vaak met een tie-breaker: eerst bijvoorbeeld een duurzaam tehuis, daarna het middelpunt van persoonlijke levensbelangen, vervolgens gewoonlijk verblijf, nationaliteit en tot slot onderling overleg.
Voor de praktijk betekent dit dat zelfs als nationale regels botsen, het verdrag de doorslag kan geven voor de verdeling van heffingsrechten.
EU/EEA versus niet-EU
Maar wat als iemand niet in Nederland woont, maar wel Nederlands inkomen heeft? Dan kan sprake zijn van buitenlandse belastingplicht. In dat geval wordt in de aangifte doorgaans alleen het inkomen aangegeven dat in Nederland belast is (bijvoorbeeld bepaalde inkomsten uit werk, ondernemen of Nederlandse bronnen).
En wanneer word je dan kwalificerend buitenlands belastingplichtige? Voor inwoners van EU/EEA-landen en een aantal gelijkgestelde landen bestaan faciliteiten, mits aan voorwaarden wordt voldaan. De Belastingdienst licht toe dat een kwalificerend buitenlands belastingplichtige recht kan hebben op dezelfde aftrekposten en heffingskortingen als inwoners van Nederland, en dat hierbij vaak een inkomensverklaring van het woonland hoort.
Conclusie
De vrijspraak van Shakira draait minder om beroemd zijn en meer om een klassiek fiscaal thema: waar ben je fiscaal inwoner? In Spanje bleek de onderbouwing rond aanwezigheid en binding in 2011 onvoldoende. Ook in Nederland bepaalt de fiscale woonplaats in hoge mate de reikwijdte van de belastingplicht. Daarbij telt het feitencomplex, niet een enkel vinkje. Werk je met internationale situaties, dan helpt het om woonplaats, bronnen van inkomen en eventuele verdragen gestructureerd naast elkaar te leggen.
Heb jij vragen over de fiscale woonplaats?
