De Nederlandse Orde van Belastingadviseurs en de Stichting Opleiding Belastingadviseurs hebben onderzocht hoe AI de fiscale dienstverlening verandert. De uitkomst laat een sector zien die al veel verder is dan de experimenteerfase, maar nog volop zoekt naar een professionele manier om AI in het dagelijkse werk te verankeren. Vooral bij onderzoek, documentanalyse en kennisontsluiting speelt AI inmiddels een zichtbare rol. Tegelijkertijd blijven betrouwbaarheid, vakinhoudelijke controle, privacy en opleiding belangrijke aandachtspunten. Het rapport maakt daarmee duidelijk dat de impact van AI in fiscale dienstverlening niet alleen over technologie gaat. Ook werkzaamheden, vaardigheden, loopbanen en bedrijfsmodellen veranderen.
AI is al structureel onderdeel van de fiscale praktijk
Voor het onderzoek zijn twee vragenlijsten gebruikt, aangevuld met kwalitatieve interviews. De respons bestond uit 799 deelnemers, waaronder 700 AI-gebruikers en 99 respondenten die vanuit een strategisch perspectief naar AI kijken. De NOB beschouwt de uitkomsten als een representatief beeld van de impact van AI binnen de fiscale dienstverlening.
Vooral junior- en medior belastingadviseurs gebruiken AI intensief. Circa 80 procent van de junior adviseurs gebruikt AI dagelijks. Bij mediors ligt dat rond 70 procent en bij senior belastingadviseurs op 53 procent. Ook onder bedrijfsfiscalisten is dagelijks gebruik met ongeveer 60 procent inmiddels breed ingeburgerd.
De toepassingen zijn vooralsnog vooral ondersteunend. Fiscalisten zetten AI in voor tekstcontrole, het samenvatten en analyseren van documenten, onderzoek en het zoeken in wetgeving en jurisprudentie. Voor het opstellen van aangiften, het ontwikkelen van fiscale structuren en interne kennisdeling wordt AI veel minder gebruikt. De technologie neemt daarmee vooral een plaats in naast de fiscalist en niet in plaats van de fiscalist.
Ook organisatorisch is er nog geen eindstadium bereikt. Van de respondenten omschrijft 43 procent het gebruik als structureel binnen meerdere toepassingen. Tegelijkertijd zit 39 procent nog in pilots of werkt vooral met losse toepassingen. Slechts een beperkte groep heeft AI breed geïntegreerd in werkprocessen en bedrijfsvoering.
Productiviteit groeit sneller dan vertrouwen
De spanning tussen meerwaarde en betrouwbaarheid loopt als een rode draad door het onderzoek. Veel fiscalisten ervaren duidelijke voordelen. Van de respondenten zegt 45 procent wekelijks een tot drie uur te besparen door AI. Nog eens 11 procent rapporteert een tijdsbesparing van meer dan vijf uur per week. Ongeveer een kwart van de belastingadviseurs noemt de impact van AI zelfs zeer groot of transformatief.
Daar staat een opvallend laag vertrouwen tegenover. Maar liefst 88 procent noemt vertrouwen in de kwaliteit van AI-output als belangrijkste belemmering voor verdere adoptie. Daarnaast noemt 42 procent vertrouwelijkheid van cliëntgegevens en AVG-vraagstukken.
Dat beeld komt ook terug wanneer respondenten specifiek naar fiscale analyses kijken. Van hen beoordeelt 39 procent de betrouwbaarheid als laag en 18 procent als zeer laag. De snelle opkomst van AI betekent dus niet dat professionals de uitkomsten zonder meer accepteren. Juist doordat het gebruik toeneemt, wordt controle belangrijker.
Menselijke beoordeling blijft doorslaggevend
Het rapport schetst AI nadrukkelijk als hulpmiddel en startpunt. AI-output geldt vrijwel nooit als eindproduct voor een cliënt. Een ervaren fiscalist moet de inhoud beoordelen voordat deze in een advies terechtkomt. Bestaande reviewprocessen, waaronder broncontrole en het vierogenprincipe, blijven daarbij een belangrijke rol spelen.
Dat heeft directe gevolgen voor de vaardigheden die fiscalisten nodig hebben. Maar liefst 92 procent van de respondenten noemt het kritisch beoordelen van AI-output als belangrijkste te ontwikkelen competentie. Ook prompt engineering krijgt met 71 procent veel aandacht. Tegelijkertijd verwachten respondenten dat het belang van prompts op termijn kan afnemen wanneer meer geavanceerde AI-agents worden ingezet. Professioneel oordeel, interpretatie en validatie worden dan juist belangrijker.
Daarbij speelt ook regelgeving een rol. De inhoudelijke kennis van de Europese AI Act blijkt nog beperkt. Tussen 80 en 90 procent van de belastingadviseurs zegt niet of nauwelijks bekend te zijn met de inhoud ervan. Het rapport verwacht daarom een groeiende behoefte aan een praktische vertaling van Europese AI-regels naar het fiscale werk.
De grootste verandering raakt leren en rollen
De impact van AI is volgens het onderzoek het grootst bij junior belastingadviseurs. Meer dan de helft van de respondenten verwacht een fundamentele herdefiniëring van hun werkzaamheden. Nog eens ongeveer een derde voorziet een sterke afname van traditionele taken. Vooral samenvatten, informatieverwerking, documentanalyse, eerste fiscale analyses en conceptmatig schrijfwerk veranderen.
Dat levert een belangrijk spanningsveld op. Juist deze werkzaamheden vormden traditioneel een belangrijk deel van de ontwikkeling van jonge fiscalisten. Het rapport signaleert daarom dat junioren moeten leren werken met AI zonder afhankelijk te worden van de technologie. Het lezen van bronnen, redeneren vanuit de fiscale systematiek en het kunnen weerleggen van AI-output blijven noodzakelijk.
Voor mediors verschuift het werk volgens respondenten meer richting complexe advisering, review, begeleiding en duiding. Bij senior professionals blijft de verandering relatief kleiner. Hun rol ligt sterker bij strategische advisering, cliëntrelaties, kwaliteitsbewaking en eindverantwoordelijkheid.
Ook het bedrijfsmodel komt in beweging
AI raakt niet alleen individuele werkzaamheden. Respondenten verwachten ook gevolgen voor de organisatie van belastingadvieskantoren. Vooral bij grote en middelgrote kantoren staat het traditionele pyramidemodel onder druk wanneer een deel van het voorbereidende juniorwerk wordt geautomatiseerd. Daarmee ontstaat tegelijk een opleidingsvraagstuk. Hoe ontwikkelen toekomstige senior adviseurs zich als een deel van het traditionele leerwerk verdwijnt.
Ook het urenmodel kan veranderen. Wanneer onderzoek, analyse en standaardwerk sneller verlopen, verwachten respondenten dat vaste prijzen, abonnementen en waardegerichte prijsstelling belangrijker worden. De economische waarde verschuift volgens het rapport daarbij meer richting interpretatie, strategische duiding, complexe casuïstiek en het bieden van zekerheid.
Tegelijkertijd lopen kantoorsegmenten niet gelijk op. Grote kantoren investeren relatief vaak in eigen platformen en AI-agents. Middelgrote kantoren gebruiken vaker gespecialiseerde externe fiscale AI-software. Kleinere kantoren werken relatief veel met een mix van generieke toepassingen. Het rapport waarschuwt dat hierdoor verschillen in productiviteit, innovatie en schaalbaarheid kunnen groeien.
Hoe gespecialiseerde fiscale AI aansluit op de knelpunten uit het onderzoek
Het NOB-onderzoek laat een duidelijke spanning zien. Fiscalisten ervaren tijdwinst door AI, maar hebben tegelijk zorgen over betrouwbaarheid, broncontrole en vertrouwelijkheid. Juist op die punten kan gespecialiseerde fiscale AI verschil maken.
Nextens Tex is ontwikkeld voor fiscale vraagstukken en werkt met vooraf gecontroleerde fiscale content. Antwoorden worden voorzien van bronverwijzingen. Daardoor kan een fiscalist niet alleen sneller informatie vinden, maar ook controleren waarop een antwoord is gebaseerd.
Controleerbare bronnen vergroten de bruikbaarheid
Generatieve AI kan overtuigend klinken zonder dat een antwoord volledig juist is. In de fiscale praktijk is dat een belangrijk risico. Wetgeving, beleid en jurisprudentie vragen om nauwkeurigheid en actuele bronnen.
Tex gebruikt een afgebakende fiscale kennisomgeving met onder meer artikelen, almanakken, uitspraken en besluiten. De gebruikte bronnen zijn vanuit het antwoord te raadplegen.
Dat sluit aan op een belangrijke bevinding uit het NOB-onderzoek. Kritische beoordeling blijft noodzakelijk, ook wanneer AI steeds beter wordt. Bronverwijzingen maken die controle eenvoudiger en geven de fiscalist een duidelijker vertrekpunt voor verder onderzoek.
Tijdwinst zonder het fiscale onderzoek los te laten
Het rapport laat ook zien waarom AI snel terrein wint. Vooral bij zoeken, analyseren en samenvatten levert de technologie tijdwinst op.
Tex sluit aan op deze werkzaamheden. Gebruikers kunnen fiscale vragen in gewone taal stellen en vanuit het antwoord verder werken met de achterliggende bronnen. Zo kan een deel van het zoek- en voorbereidingswerk sneller verlopen.
De waarde zit daarbij niet alleen in snelheid. De fiscalist blijft beoordelen welke bron relevant is, welke uitzonderingen gelden en hoe de informatie moet worden toegepast op een concrete situatie.
Aandacht voor vertrouwelijkheid
Het NOB noemt ook privacy en vertrouwelijkheid als belangrijke aandachtspunten. Dat is logisch, omdat fiscale werkzaamheden vaak gevoelige informatie bevatten.
De gegevens die in Tex worden ingevoerd worden niet gebruikt om externe modellen te trainen en binnen een afgeschermde omgeving worden verwerkt. Daarmee wordt een belangrijk bezwaar tegen het gebruik van algemene AI-toepassingen voor professioneel fiscaal werk voor een groot deel ondervangen.
AI in fiscale dienstverlening: Tex
Het NOB-onderzoek laat zien dat AI in de fiscale dienstverlening vooral waarde krijgt wanneer snelheid samengaat met betrouwbaarheid, controleerbaarheid en professioneel oordeel.
Tex sluit daar perfect op aan. Tex combineert fiscale AI met gecontroleerde vakinformatie, bronverwijzingen en een afgeschermde werkomgeving. Daarmee ondersteunt Tex dus ook het zoeken, analyseren en voorbereiden van fiscale werkzaamheden.
De verantwoordelijkheid blijft echter altijd bij de fiscalist. Juist die combinatie van technologische ondersteuning en menselijke beoordeling past bij het beeld dat uit het NOB-onderzoek naar voren komt.
Zelf ervaren hoe gespecialiseerde fiscale AI werkt?
